Öğretim elemanlarının teknoloji geliştirme bölgelerinde, teknoloji transfer ofisinde ya da Ar-Ge ve tasarım merkezlerinde görevlendirilmesine ve şirket kurabilmesine dair yönetmelikler, akademik kadro ile ticari faaliyet arasındaki geçişi izne bağlar. Buradaki asıl risk teknik değil usulîdir: izin alınmadan ya da izin kapsamı aşılarak yürütülen faaliyet, disiplin ve mali sonuçlar doğurabilir.
İzin Olmadan Başlayan Faaliyetin Doğurduğu Sonuçlar
Görevlendirme ve şirket kurma yetkisi, üniversite yönetim kurulu kararına dayanır. İzin öncesinde kurulan ortaklık ya da imzalanan sözleşme, sonradan alınan kararla otomatik olarak hukuka uygun hâle gelmez. Sık karşılaşılan üç durum şunlardır:
- Şirketin kuruluşunun tescil edildiği tarihin, yönetim kurulu kararından önce olması
- İzin verilen konu ile şirketin fiilî faaliyet konusunun örtüşmemesi
- Görevlendirmenin süresi dolduğu hâlde faaliyetin sürdürülmesi
Ders Yükü, Mesai ve Üniversite Kaynaklarının Kullanımı
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu çerçevesinde öğretim elemanının asli görevleri devam eder; ticari faaliyet bu görevlerin yerine geçmez. Uygulamada denetimin yoğunlaştığı noktalar, laboratuvar ve cihaz kullanımının bedelinin kayda bağlanıp bağlanmadığı, lisansüstü öğrencilerin şirket işlerinde çalıştırılıp çalıştırılmadığı ve mesai saatleri içinde yürütülen işin nasıl belgelendiğidir. Bu başlıklarda yazılı bir protokol bulunmaması, ileride hem disiplin hem vergi tarafında savunmayı zorlaştırır.
Fikrî Hak ve Buluş Sahipliği: Sözleşmede Netleşmesi Gerekenler
Üniversitede yürütülen çalışmadan doğan buluşun sahipliği ile şirket bünyesinde geliştirilen ürünün sahipliği farklı rejimlere tabidir. Kuruluş aşamasında ortaklar arasında yapılacak sözleşmede en az şu üç konu açık yazılmalıdır: buluş bildirimi yükümlülüğünün kime ait olduğu, üniversiteden lisans alınacaksa bedelin ve kapsamının nasıl belirleneceği, görevden ayrılma hâlinde payların ve hakların akıbeti.
Başvuru Öncesi Kontrol Sırası
- Talebi yazılı dilekçe ve faaliyet tanımıyla birlikte bölüm üzerinden iletin.
- Yönetim kurulu kararının konusunu ve süresini, kuracağınız şirketin ana sözleşmesiyle karşılaştırın.
- Üniversite kaynağı kullanılacaksa bedelli protokolü önceden imzalayın.
- Süre uzatımı gerekiyorsa, bitiş tarihinden önce yeni karar alınması için başvuruyu yapın.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel çerçeveyi anlatır. Her üniversitenin kendi yönetmelik hükümleri ve yönetim kurulu uygulaması farklılık gösterebileceğinden, görevlendirme veya ortaklık kurmadan önce belgelerinizin hukuken gözden geçirilmesi tavsiye edilir.