3967 sayılı Karar, 380 kV Akkuyu NGS-Manavgat Enerji İletim Hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların TEİAŞ Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasını düzenler. Yüksek gerilimli iletim hatlarında kamulaştırma çoğunlukla mülkiyetin tamamının alınması biçiminde değil, irtifak hakkı kurulması biçiminde gerçekleşir. Bu ayrım, malikin hem haklarını hem taleplerini baştan sona değiştirir.
İrtifak kamulaştırması ne getirir, neyi bırakır?
İrtifak kamulaştırmasında tapu malikte kalır; ancak taşınmazın belirlenen bölümünde kullanım daimi olarak sınırlanır. Hat koridorunda yapı yapılamaz, belirli yükseklikte ağaç yetiştirilemez, bazı tarımsal makinelerin çalışması güçleşir. Yani mülkiyet kâğıt üzerinde durmakta, ekonomik değeri ise fiilen aşınmaktadır. Bedel talebinin bu iki katmanı da kapsaması gerekir.
Sık atlanan talep kalemleri
- Direk yerinin kapladığı alanın tam mülkiyet bedeli.
- İletken salınım koridoru boyunca kurulan irtifak hakkının karşılığı.
- Hattın geçmesi nedeniyle kalan kısımda doğan değer düşüklüğü.
- Taşınmaz ikiye bölünüyorsa, parçalanmadan kaynaklanan ek kayıp.
- İnşaat ve bakım çalışmaları sırasında ürüne verilen zarar.
Tarım ve turizm bölgesinde farklılaşan değerlendirme
Güzergâhın geçtiği Akdeniz hattında taşınmazların bir bölümü seracılık, bir bölümü ise turizm amaçlı kullanıma elverişlidir. Bir yerin salt tarla olarak değerlendirilmesi ile imar potansiyeli gözetilerek değerlendirilmesi arasında ciddi fark doğar. Taşınmazın imar planındaki konumu, plan notları ve fiilî kullanım biçimi dosyaya en baştan konulmalıdır; bu veriler sonradan sunulduğunda değerlendirmeye alınması güçleşir.
Fiilî el atma ihtimali
Uygulamada bazen kamulaştırma tamamlanmadan taşınmazda çalışma başlatılabilir. Böyle bir durumda malikin izleyebileceği yol, kamulaştırmasız el atma çerçevesinde talepte bulunmaktır. Bu iddianın temeli fotoğraf, tarih ve tespittir. Çalışma başladığı anda mahkemeden delil tespiti istemek, aylar sonra yapılacak on itirazdan daha etkili bir adımdır.
Dosya hazırlığı için sıra
- Güzergâh krokisini idareden temin edin ve taşınmazınızın hangi bölümünün etkilendiğini işaretleyin.
- İmar durumu belgesini ve varsa yapı iznini dosyaya ekleyin.
- Sera, damla sulama tesisi ve ağaç varlığını sayısal olarak belgeleyin.
- Keşif ve bilirkişi incelemesine mutlaka katılın.
Bu rehber genel bilgilendirme amacı taşır. İrtifak kamulaştırmalarında talep kalemlerinin eksik ileri sürülmesi kalıcı kayıp doğurabileceğinden, dava öncesinde taşınmazınıza özgü teknik ve hukuki değerlendirme yaptırmanız uygun olur.