Gazi Üniversitesi, Ankara Üniversitesi ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi Nörobilim ve Nöroteknoloji Mükemmeliyet Ortak Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği, tek bir üniversiteye değil birden çok tüzel kişiliğe bağlı ortak bir yapıya ilişkindir. Bu özellik, benzer merkezlerden ayrılan bütün hukuki sorunların kaynağıdır: yetki, sorumluluk ve hak paylaşımı üç ayrı kurum arasında dağılmıştır.
Çok Ortaklı Yapının Doğurduğu Sorular
- Merkez adına yapılan bir işlemde hangi üniversitenin tüzel kişiliği borç altına girer?
- Dışarıdan alınan bir hizmetin bedeli hangi bütçeden karşılanır ve harcama yetkilisi kimdir?
- Merkez kararına karşı açılacak davada husumet hangi kuruma yöneltilir?
- Personel görevlendirmelerinde özlük hakları, kadronun bulunduğu üniversite bakımından nasıl korunur?
Bu soruların cevabı öncelikle yönetmelikte ve kurumlar arasında imzalanan işbirliği protokolünde aranır. Protokol ile yönetmelik arasında çelişki varsa, yönetmelik düzenleyici işlem olarak üstün konumdadır.
Nörobilim Araştırmalarına Özgü Hukuki Katman
İnsan katılımcıyla yürütülen nörobilim çalışmaları iki ayrı rejimi birlikte devreye sokar. İlki etik boyuttur: girişimsel olsun ya da olmasın, insan üzerinde yapılan araştırmalar için etik kurul onayı ön koşuldur. İkincisi veri boyutudur; nörogörüntüleme ve biyometrik ölçüm verileri, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bakımından sağlık verisi niteliğinde özel nitelikli kişisel veri sayılabilecek yapıdadır. Bu tür verilerin işlenmesi, saklanması ve paylaşılması sıradan araştırma verisinden çok daha sıkı koşullara bağlıdır.
Fikri Mülkiyetin Paylaşımı
Ortak merkezlerde üretilen buluş ve yazılımlarda hak sahipliği, üç üniversite ile araştırmacılar arasında paylaşılır. Yükseköğretim kurumlarında gerçekleştirilen buluşlara ilişkin rejim 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nda düzenlenmiştir. Paylaşım oranlarının ve başvuru yetkisinin projeden önce yazılı olarak belirlenmemesi, ticarileşme aşamasında sürecin tıkanmasına yol açar.
Yönetişimde Kontrol Listesi
- Her karar için hangi organın yetkili olduğunu yönetmelik üzerinden teyit edin; ortak yönetim kurulu kararı gereken işleri tek üniversitenin onayıyla yürütmeyin.
- Proje bazlı bütçe ve harcama yetkisini yazılı olarak belirleyin.
- Veri işleme envanteri tutun; hangi verinin hangi kurumda saklandığını kayda geçirin.
- Yayın ve patent başvurularında kurum sıralaması ile hak paylaşımını proje başında protokole bağlayın.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; ortak merkez protokolleri, veri paylaşımı veya fikri hak paylaşımına ilişkin somut bir sorun bulunduğunda konunun ayrıca hukuken incelenmesi gerekir.