4125 sayılı Kanun; 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu ve 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu üzerinde değişiklik yapan bir düzenlemedir. Üç ayrı kanuna aynı anda dokunması, etkilerinin de üç ayrı düzlemde okunmasını gerektirir.
Değişikliğin Dokunduğu Üç Alan
Birinci alan seçmenin kayıt ve oy kullanma düzenidir; kütüklerin oluşturulması, askı ve itiraz mekanizması bu başlığa girer. İkinci alan siyasi partilerin kuruluşu, teşkilatlanması ve mali denetimidir. Üçüncü alan ise milletvekili seçiminin usulüne, adaylık koşullarına ve sonuçların belirlenmesine ilişkin kurallardır. Bir hükmün hangi başlığa ait olduğunu ayırt etmek, doğru mercie başvurmanın ön şartıdır.
Seçmen Kütüğü İtirazlarında Usul
Seçmen kütüğüne ilişkin uyuşmazlıklarda muhatap idari mahkemeler değil, seçim kurullarıdır. Askı süresi içinde ilçe seçim kuruluna yapılacak itiraz, kaydın düzeltilmesinin olağan yoludur. Askı dönemi kapandıktan sonra yapılan başvurular, kural olarak sınırlı hâllerde incelenir. Bu nedenle takvimin ilanıyla birlikte kayıt kontrolünün yapılması, sonradan telafisi güç kayıpları önler.
Siyasi Partileri İlgilendiren Başlıklar
Parti tüzel kişiliği bakımından değişikliklerin izlenmesi gereken noktalar; tüzük ve programda uyum gerektiren hükümler, il ve ilçe teşkilatlarının kurulmasına ilişkin şartlar, aday belirleme yöntemleri ile mali kayıt düzenidir. Teşkilatlanma şartlarındaki bir değişiklik, seçime katılma yeterliliğini doğrudan etkileyebildiğinden, parti içi takvimin kanun takvimiyle eşitlenmesi gerekir.
Uygulamada Sık Yapılan Hatalar
- Kütük itirazını süre geçtikten sonra adliyeye taşımak
- Adaylık başvurusunda istenen belgelerden birini eksik sunmak
- Değişiklik öncesi tarihli tüzük metnine dayanarak işlem yapmak
- Sandık kurulu tutanaklarının nüshasını almadan sandık alanından ayrılmak
- İtiraz dilekçesinde hangi sandık ve hangi işleme itiraz edildiğini somutlaştırmamak
Sonuçlara İtirazın Sınırı
Seçim işlemlerine ilişkin kararlarda son merci Yüksek Seçim Kurulu'dur ve bu kararlara karşı ayrı bir yargı yoluna gidilemez. Dolayısıyla itirazın gücü, tümüyle kurul aşamasında sunulan tutanak, imza ve sayım kayıtlarının somutluğuna bağlıdır. İddianın soyut kalması, esas incelemesinin önünü kapatır.
Bu metin bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; seçim hukuku takvime çok duyarlı bir alan olduğundan, somut bir itiraz veya başvuru düşünüyorsanız süre dolmadan hukuki görüş almanız önerilir.