İyonlaştırıcı radyasyon kaynağıyla çalışılan her ortamda, çalışanın eğitim almış ve belgelendirilmiş olması bir formalite değil, denetimde ilk sorulan husustur. Radyasyondan korunma eğitimlerine ilişkin düzenleme, bu eğitimin kim tarafından, hangi içerikle verileceğini ve belgenin geçerliliğini belirler. Asıl risk, belgesi süresi dolmuş bir çalışanın görevde tutulmasıdır.
Kimler Eğitim Almak Zorunda?
Yükümlülük yalnızca doğrudan radyasyon kaynağını kullanan teknisyeni kapsamaz. Radyasyon alanında görev yapan sağlık personeli, endüstriyel radyografi çalışanları, radyasyondan korunma sorumlusu olarak görevlendirilen kişiler ve kaynak taşıma-depolama işiyle iştigal edenler farklı seviyelerde eğitim kapsamındadır. Görev tanımı değiştiğinde eğitim seviyesinin de yeniden değerlendirilmesi gerekir.
Belgenin Geçerliliği ve Yenileme
- Belge, verildiği kapsam ve seviye ile sınırlı olarak geçerlidir
- Belirli aralıklarla yenileme eğitimi alınması öngörülür
- Kaynak türü veya çalışma alanı değişirse ek eğitim gerekebilir
- Yetkilendirilmemiş kuruluştan alınan eğitim denetimde kabul edilmeyebilir
Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, işverenin çalışanın belge tarihini takip etmemesi ve süre dolduktan sonra çalışmanın devam etmesidir.
Denetimde Ne Olur?
Nükleer düzenleyici otoritenin denetiminde eksiklik tespit edilirse, tesise idari yaptırım uygulanabilir; ağır hâllerde lisans veya izin askıya alınabilir. Faaliyetin durdurulması, sağlık kuruluşları için hasta hizmetinin kesilmesi anlamına geldiğinden ekonomik sonucu ağırdır.
Meslek Hastalığı ve Tazminat Boyutu
Eğitim yükümlülüğünün ihlali, ileride bir radyasyon kaynaklı sağlık sorunu iddiası doğduğunda işverenin kusurunu ortaya koyan en güçlü delil hâline gelir. İş sağlığı ve güvenliği mevzuatındaki genel eğitim ve gözetim ödeviyle birlikte değerlendirildiğinde, belgesiz çalıştırma maddi ve manevi tazminat sorumluluğunu belirgin biçimde artırır. Doz takip kayıtlarının düzenli tutulmaması da aynı sonuca hizmet eder.
İşveren İçin Kayıt Düzeni
- Her çalışan için eğitim belgesi, seviyesi ve geçerlilik tarihini içeren tablo tutun.
- Yenileme tarihinden makul süre önce hatırlatma sistemi kurun.
- Kişisel doz ölçüm sonuçlarını eğitim kayıtlarıyla birlikte arşivleyin.
- Eğitim veren kuruluşun yetkili olduğunu belge üzerinde teyit edin.
- Görev değişikliklerini yazılı olarak kayda geçirin.
Yukarıdaki değerlendirme genel çerçeve niteliğindedir; tesisin lisans türüne ve çalışma alanına göre yükümlülükler farklılaştığından somut durumda güncel mevzuat metniyle karşılaştırma yapılmalıdır.