Hukuk Muhakemeleri Kanunu hakem ücret tarifesi, tahkim yargılamasında hakem veya hakem kuruluna ödenecek ücretin, taraflar arasında anlaşma bulunmayan hâllerde nasıl belirleneceğini gösterir. Tahkimin hızlı sayılan yapısı, ücret konusundaki belirsizlik yüzünden çoğu zaman beklenmedik biçimde tıkanır.
Tarife Ne Zaman Devreye Girer?
Taraflar tahkim sözleşmesinde ya da sonrasında hakem ücretini serbestçe kararlaştırabilir. Tarife, bu yönde bir anlaşma yoksa veya anlaşma geçersiz kalırsa uygulanır. Bu nedenle tahkim şartı yazılırken ücretin nasıl belirleneceğine ilişkin bir cümle eklemek, ileride en çok tartışılan başlığı baştan kapatır.
Ücretin Yatırılmaması: Sürecin Durduğu Nokta
- Avans yatırılmadığında hakem kurulu yargılamayı sürdürmeyebilir.
- Karşı tarafın payını yatırmaması hâlinde, diğer taraf bu payı da yatırarak süreci işletmeyi seçebilir.
- Yatırılan fazla pay, nihai kararda yargılama gideri olarak talep edilmelidir; kararda yer almazsa sonradan istenmesi zorlaşır.
- Tahkim süresinin işlemeye devam ettiği unutulmamalıdır.
Tahkim Süresi ile Ücret Krizinin Kesişmesi
HMK, tahkim yargılaması için bir süre öngörür ve bu sürenin uzatılması ancak tarafların anlaşması ya da mahkemeye başvurulmasıyla mümkündür. Ücret uyuşmazlığı yüzünden yaşanan gecikme, sürenin dolmasına ve tahkim yargılamasının sona ermesine yol açabilir. Bu ihtimal, ücret sorununu sadece mali değil, doğrudan hak kaybı doğuran usuli bir mesele hâline getirir.
Hakemin Ücret Talebi ve Denetimi
Hakemin belirlediği ücretin tarifeye aykırı ya da fahiş olduğu iddiası, tarafların başvurabileceği bir tartışma alanıdır. Bu tür itirazların ne zaman ve nasıl ileri sürüleceği, tahkim sözleşmesindeki düzenlemeye ve HMK'nın tahkim bölümündeki hükümlere göre değerlendirilir. İtirazın yargılamanın sonuna bırakılması, çoğu zaman fiilî olarak sonuç doğurmaz.
Karara Karşı İptal Davası ile İlişkisi
Hakem kararına karşı iptal davası sınırlı sebeplere dayanır. Ücretin yüksek bulunması tek başına bir iptal sebebi değildir; ancak ücret nedeniyle bir tarafın hukuki dinlenilme hakkının fiilen kullanılamaz hâle geldiği durumlar, usule ilişkin sebepler kapsamında ayrıca değerlendirilebilir. Bu iddianın yargılama sırasında tutanağa geçirilmiş olması önemlidir.
Tahkim Şartı Yazarken
- Hakem sayısını ve ücretin hangi esasa göre belirleneceğini açıkça yazın.
- Avansın hangi oranda ve hangi sürede yatırılacağını düzenleyin.
- Yatırmayan taraf bakımından uygulanacak sonucu sözleşmede öngörün.
- Tahkim süresi ve uzatma yöntemini belirleyin.
Bu açıklamalar genel bilgi amaçlıdır; tahkim sözleşmenizin metni ve uyuşmazlığın niteliği sonucu doğrudan etkilediğinden, tahkim şartı hazırlanırken ya da ücret ihtilafı doğduğunda hukuki görüş alınması yerinde olur.