Yabancılık unsuru taşıyan dosyalarda davanın kaderini çoğu zaman esas değil, tebligatın ne zaman tamamlandığı belirler. Yurt dışı tebligat ve istinabe taleplerine ilişkin usul ve esaslar, evrakın hangi kanaldan, hangi dilde ve hangi eklerle gönderileceğini düzenler. Bu kurallara aykırı hazırlanan bir talep, aylar sonra iade edilir ve dosya baştan başlar.
Talebin Gönderileceği Kanalı Belirlemek
Muhatabın bulunduğu ülkeyle aramızda ikili anlaşma ya da çok taraflı sözleşme bulunup bulunmadığı ilk tespit noktasıdır. Anlaşmalı ülkelerde merkezî makam kanalı işlerken, anlaşma olmayan hallerde diplomatik yol devreye girer. Türk vatandaşlarına yapılacak tebligatta konsolosluk kanalının kullanılabileceği hâller ayrıca düzenlenmiştir. Kanal seçimindeki hata, evrakın ilgili makama hiç ulaşmaması sonucunu doğurur.
Evrak Hazırlığında En Sık Yapılan Hatalar
- Tercümenin yeminli tercümanca yapılmaması veya onay şerhinin eksik olması
- Adresin sokak, bina ve posta kodu düzeyinde eksik yazılması
- Yeterli sayıda nüsha ve ek hazırlanmaması
- Masrafın ilgili ülkenin usulüne göre karşılanmaması
- Formda muhatabın kimlik bilgilerinin dosyadaki bilgilerle örtüşmemesi
İstinabenin Tebligattan Farkı
Tebligat bir belgenin muhataba ulaştırılmasıdır; istinabe ise yabancı bir adlî makamdan tanık dinleme, keşif veya belge toplama gibi bir işlemin yapılmasının istenmesidir. İstinabe talebinde sorulacak soruların önceden ve açık biçimde yazılması gerekir; genel ifadelerle gönderilen talepler eksik yerine getirilir ve tekrar yazışma zorunluluğu doğar.
Süre Riskini Yönetmek
Yurt dışı tebligat aylar sürebilir. Bu nedenle:
- Tebligat talebini dava açılır açılmaz hazırlayın; ilk duruşma gününü beklemeyin.
- Mahkemeden verilen kesin süreye dikkat edin; kesin süre içinde masraf yatırılmazsa dosya işlemden kalkabilir.
- Gönderim tarihini, evrak numarasını ve ara yazışmaları tek bir takip tablosunda tutun.
- Makul sürede sonuç alınamazsa, mahkemeden akıbetin sorulmasını talep edin.
- Tebligatın usulsüz yapıldığı iddiası gündeme gelirse, Tebligat Kanunu'ndaki öğrenme tarihine ilişkin kuralı gözden geçirin.
Usulsüz Tebligatın Sonucu
Usulüne aykırı tebligat, kararın kesinleşmesini engeller ve yabancı ülkede tenfiz aşamasında ciddi bir savunma sebebi hâline gelir. Bu yüzden dosyada tebligat mazbatasının ve yabancı makamdan gelen belgenin tercümesinin eksiksiz bulunması, sonraki tüm aşamaları güvenceye alır.
Yukarıdaki anlatım genel usul bilgisi içerir; muhatabın bulunduğu ülke ve dosyanızın niteliği uygulanacak kanalı ve süreleri değiştirdiğinden, işlem öncesinde bir hukukçuyla yol haritası çıkarmanız faydalı olur.