Serbest muhasebeci mali müşavir ve yeminli mali müşavirlerin çalışma usul ve esaslarını düzenleyen ikincil mevzuat, meslek mensubu ile mükellef arasındaki ilişkinin nasıl kurulacağını, hangi işin kimin yetkisinde olduğunu ve iş ilişkisi sona ererken hangi belgelerin devredileceğini belirler. Uygulamada yaşanan uyuşmazlıkların büyük kısmı mevzuatın kendisinden değil, tarafların bu çerçeveyi yazılı hale getirmemesinden doğar.
Yetki alanı: kim hangi işi yapabilir
Mesleki faaliyetin çekirdeği, mükellefin defter ve belgelerinin mevzuata uygun tutulması, beyannamelerin düzenlenmesi ve mali tabloların hazırlanmasıdır. Yeminli mali müşavirlik ise buna ek olarak tasdik yetkisini içerir; tasdik, meslek mensubunun kendi imzasıyla bir mali durumun doğruluğunu beyan etmesi anlamına geldiği için sorumluluk ağırlığı da farklıdır. Bir işin hangi statüye girdiği belirsizse, iş kabul edilmeden önce netleştirilmelidir.
Sözleşme kurulmadan önce netleşmesi gerekenler
- İşin konusu: yalnız beyanname mi, defter tutma mı, danışmanlık mı, tasdik mi?
- Ücret ve ödeme dönemi; asgari ücret tarifesinin altına inilemeyeceği kuralı
- Belge teslim akışı: mükellefin belgeyi hangi sürede ileteceği ve gecikmenin sonucu
- Elektronik ortamda beyan için kullanılan şifre ve yetkilendirmenin sınırı
- Sözleşmenin süresi ve yenilenme koşulu
İş ilişkisi sona ererken kritik eşik
Sözleşmenin feshi ya da yenilenmemesi halinde en sık görülen çekişme, defter ve belgelerin iadesidir. Meslek mensubunun elinde bulunan mükellefe ait asıl belgeler, ücret alacağı ayrı bir hukuki mesele olmak üzere, tutanakla teslim edilmelidir. Teslim tutanağında belge türü, dönemi ve adedi yazılı olmazsa ileride hem mükellef hem meslek mensubu ispat sıkıntısı yaşar. Aynı şekilde, işi devralan meslek mensubunun geçmiş dönem işlemlerini kabul etmeden önce devir tutanağı düzenlemesi kendi sorumluluk sınırını çizer.
Sorumluluk ve disiplin riskini yönetmek
Meslek mensubu, imzaladığı beyan ve tasdik nedeniyle idari, disiplin ve koşulları oluştuğunda cezai sorumlulukla karşılaşabilir. Riski azaltan pratik davranışlar şunlardır:
- Mükellefin ilettiği bilgi ile belge arasında çelişki varsa yazılı olarak uyarıda bulunmak ve bu yazışmayı saklamak.
- Şüpheli görülen belgeyi kaydetmeden önce açıklama istemek; sözlü teyitle yetinmemek.
- Beyan öncesi mükellef onayını e-posta gibi tarihi belli bir kanaldan almak.
- Oda tarafından yürütülen disiplin süreçlerinde savunma süresini kaçırmamak, tebligat adresini güncel tutmak.
Uyuşmazlık çıkarsa hangi yol
Ücret alacağı ve sözleşmeye aykırılık iddiaları özel hukuk uyuşmazlığı olarak genel mahkemelerde; oda organlarının disiplin kararları ise idari yargıda tartışılır. Bu ayrımın baştan görülmesi, süre kaybını ve yanlış mercie başvuru riskini ortadan kaldırır.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her dosyanın kendi belgeleri, sözleşme metni ve dönemsel mevzuat değişiklikleri sonucu değiştirebilir; somut bir uyuşmazlıkta değerlendirmenin dosya üzerinden yapılması yerinde olur.