5262 sayılı Organik Tarım Kanunu, organik ürün üretiminin, işlenmesinin, pazarlanmasının ve denetiminin esaslarını belirler. Üretici ve satıcılar bakımından temel mesele şudur: bir ürünün organik olarak nitelendirilebilmesi üretim yönteminden değil, belgelendirilmiş ve denetlenmiş bir sürecin varlığından doğar. Bu rehber, o süreçteki kırılma noktalarına odaklanır.
Organik statü nasıl kazanılır?
Süreç, üreticinin yetkilendirilmiş kontrol ve sertifikasyon kuruluşuyla sözleşme yapıp sisteme kaydolmasıyla başlar. Ardından arazi, girdi ve üretim yöntemleri denetlenir; uygunluk sağlandığında ürün sertifikalandırılır. Sertifikanın kapsamı önemlidir: belge, işletmenin tamamını değil, belirli parselleri ve belirli ürünleri kapsayabilir. Kapsam dışı ürünün organik olarak pazarlanması başlı başına aykırılık oluşturur.
Geçiş süreci gözden kaçırılmamalı
Konvansiyonel üretimden organik üretime geçen arazilerde belirli bir geçiş dönemi uygulanır. Bu dönemde elde edilen ürün, organik ürün olarak değil geçiş süreci ürünü olarak nitelendirilir ve etiketlemesi farklıdır. İki kategorinin karıştırılması, hem idari yaptırım hem de alıcıya karşı sözleşmeye aykırılık sonucu doğurur.
Etiketleme ve tüketiciye yönelik beyanlar
Aykırılıkların büyük bölümü etiket ve tanıtım aşamasında ortaya çıkar. Sık görülen hatalar:
- Sertifikasız ürün için organik ibaresinin veya çağrıştırıcı ifadelerin kullanılması
- Sertifika numarası ve kuruluş bilgisinin etikette gösterilmemesi
- Karışık içerikli ürünlerde organik oranın yanıltıcı biçimde sunulması
- İnternet satışında ürün sayfasının sertifika kapsamıyla uyumsuz olması
Denetim ve yaptırım
Denetimler hem yetkilendirilmiş kuruluş hem de kamu idaresi tarafından yürütülür. Aykırılık tespitinde sertifikanın askıya alınması, ürünün organik olarak pazarlanmasının yasaklanması ve idari para cezası gündeme gelebilir. Yaptırım kararına karşı yasal süresi içinde başvuru yolu bulunduğundan, tutanağın tebliğ tarihi ve tutanağa düşülen itiraz şerhi kritik önemdedir. Tutanak imzalanırken katılınmayan hususların yazılı olarak belirtilmesi, sonraki aşamada dayanak oluşturur.
Ticari uyuşmazlıklar ve sözleşme yapısı
Alıcıyla yapılan sözleşmelerde sertifikanın geçerlilik süresi, kapsamı, askıya alınması hâlinde teslimatın akıbeti ve sorumluluk paylaşımı açıkça düzenlenmelidir. Sertifikanın beklenmedik biçimde askıya alınması, hazır ürünün satılamaması nedeniyle ciddi zarar doğurabilir; sözleşmede öngörülmemişse bu zarar tümüyle üreticide kalır.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır; üretim deseniniz, sertifika kapsamınız ve denetim tutanağının içeriği sonucu değiştirebileceğinden, bir yaptırımla karşılaştığınızda dosyanızın ayrıca incelenmesi gerekir.