Mühendis ve mimarların bilirkişilik, eksperlik ve hakemlik faaliyetlerini meslek örgütü içinde düzenleyen bu yönetmelik, uzun yıllar oda listeleri üzerinden yürüyen bir sistemin dayanağı olmuştur. Ancak bilirkişilik alanı sonradan bağımsız bir kanuni çerçeveye kavuşturulmuş; bu da meslek örgütü düzenlemeleri ile yargı teşkilatının bilirkişilik rejimi arasındaki ilişkiyi tartışmalı hâle getirmiştir.
İki Farklı Liste, İki Farklı Sonuç
Bugün mahkemelerin görevlendirdiği bilirkişiler bakımından esas olan, bilirkişilik bölge kurulları tarafından tutulan listelerdir. Meslek odasının kendi kayıtları ise ağırlıklı olarak mesleki yeterlilik ve oda içi düzen bakımından anlam taşır. Bu ayrım, dosyaya sunulan bir raporun niteliğini de belirler:
- Mahkemece görevlendirilen bilirkişinin raporu, yargılamanın delil düzeni içinde değerlendirilir.
- Tarafın kendi başvurusuyla aldığı oda görüşü veya eksperlik raporu, kural olarak uzman görüşü niteliğindedir ve mahkemeyi bağlamaz; ancak dosyaya teknik itiraz üretmek için güçlü bir araçtır.
Eksperlik ve Özel Denetim Raporları
Sigorta hasarı, yapı denetimi, makine değerlemesi gibi alanlarda alınan eksper raporları, çoğu zaman uyuşmazlığın ilk teknik fotoğrafını oluşturur. Bu raporlarda sonradan itiraza konu olan noktalar genellikle şunlardır: incelemenin yerinde mi yoksa dosya üzerinden mi yapıldığı, ölçüm yönteminin kaynağının gösterilip gösterilmediği ve rapor tarihinin olay tarihine uzaklığı. Yerinde inceleme yapılmadan düzenlenmiş raporlar, karşı tarafça kolayca sarsılabilir.
Hakemlik Yolu ve Sınırları
Teknik uyuşmazlıklarda tarafların hakeme başvurması mümkündür; ancak hakemliğin geçerliliği, taraflar arasındaki geçerli bir tahkim anlaşmasına bağlıdır. Meslek örgütü düzenlemesi tek başına hakem yetkisi yaratmaz. Sözleşmeye tahkim şartı konulurken hakem sayısı, uygulanacak usul ve masrafların paylaşımının açıkça yazılması, sonraki aşamada hakem kararının iptali tartışmasını büyük ölçüde önler.
Bilirkişi Raporuna İtirazın Tekniği
- Raporun hangi soruya cevap vermesi gerektiğini, mahkemenin görevlendirme yazısıyla karşılaştırın; kapsam dışına çıkan tespitler ayrıca eleştirilebilir.
- Hesaplamalarda kullanılan birim fiyat, katsayı ve tarihi kontrol edin; yanlış dönem verisi en sık rastlanan hatadır.
- Raporda hukuki nitelendirme yapılmışsa buna işaret edin; teknik değerlendirme ile hukuki sonuç ayrımı korunmalıdır.
- İtirazınızı dosyaya sunacağınız uzman görüşüyle destekleyin ve süresinde verin.
Meslek Mensubu Açısından Sorumluluk
Rapor düzenleyen mühendis ve mimarlar bakımından, gerçeğe aykırı veya özensiz rapor hem disiplin hem de tazminat sorumluluğu doğurabilir. Bu nedenle raporun dayandığı ölçüm ve gözlemlerin, sonradan gösterilebilecek biçimde kayıt altına alınması meslek mensubunu da korur.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bilirkişilik alanındaki düzenlemeler değiştiğinden, görevlendirme ve itiraz süreçlerinde güncel mevzuatın ve dosya durumunun birlikte değerlendirilmesi önerilir.