5878 sayılı Karar, 154 kV Akalın Trafo Merkezi Projesi kapsamında bazı taşınmazların TEİAŞ Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Malikler açısından en çok tereddüt yaratan aşama, mahkemenin acele el koyma kararı verdiği andan itibaren taşınmazın hukuki durumunun ne olduğudur. Aşağıda bu ara dönemin sonuçları ele alınmaktadır.
El koyma mülkiyeti devretmez
Acele el koyma kararı idareye taşınmazı kullanma ve inşaata başlama imkânı verir; ancak tapudaki mülkiyet kendiliğinden idareye geçmez. Mülkiyetin devri, bedel tespiti ve tescil dosyasının sonuçlanmasıyla gerçekleşir. Bu ayrım pratikte önemlidir: ara dönemde malik hâlâ tapu maliki sayılır, buna bağlı vergi ve harç yükümlülükleri ile taşınmaza ilişkin sorumluluklar tümüyle ortadan kalkmış olmaz.
Tapu kaydına düşülen kayıt ne anlama gelir
Süreç başladığında tapu kaydına kamulaştırma yönünde bir belirtme yapılır. Bu kayıt, taşınmazın devrini hukuken imkânsız kılmasa da alıcı bulmayı fiilen zorlaştırır, bankaların teminat değerlendirmesini etkiler. Taşınmaz üzerinde ipotek veya haciz varsa bedelin dağıtımı ayrı bir sorun doğurur; alacaklıların durumu dosyanın başında tespit edilmelidir.
Bedelin bankaya yatırılması ve çekilmesi
Acele el koyma için idarece belirlenen bedel mahkemenin göstereceği bankaya yatırılır ve malik lehine bloke edilir. Bu paranın çekilmesi, dosyada nihai olarak belirlenecek bedelden vazgeçildiği anlamına gelmemelidir. Uygulamada dikkat edilmesi gereken nokta, çekim talebinin fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak yapılmasıdır. Aksi hâlde bedel artırım talebi bakımından tartışma yaratacak bir beyan doğabilir.
İdare süreci ilerletmezse ne olur
- El konulduğu hâlde bedel tespiti ve tescil dosyası açılmaz ve kullanım sürerse, malik bakımından kamulaştırmasız el atma tartışması gündeme gelir.
- Projeye başlanmadan uzun süre beklenmesi hâlinde taşınmazın kullanımından yoksun kalınan dönem ayrıca değerlendirilmelidir.
- Kullanımın karar kapsamındaki alandan taşması hâlinde fazla kullanılan kısım için ayrı talep söz konusu olabilir; bu nedenle sınırların ölçekli krokiyle kayıt altına alınması gerekir.
Aktarılanlar genel hukuki çerçeveyi anlatmaktadır. Bloke bedelin çekilmesi ve fazlaya ilişkin hakların saklı tutulması gibi işlemler sonradan düzeltilmesi güç sonuçlar doğurabildiğinden, adım atmadan önce dosyanın bir hukukçu tarafından incelenmesi önerilir.