5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanun, gazetecilik faaliyetini genel iş mevzuatından ayrı bir rejime bağlar. Bu ayrı rejim, gazeteci lehine bazı güçlü haklar getirirken, kapsam dışında kaldığı düşünülen çalışanlar bakımından ciddi belirsizlikler doğurur. Uyuşmazlıkların çoğu tam da bu kapsam sorusuyla başlar.
İlk Soru: Kim Gazeteci Sayılır
Kanunun uygulanabilmesi için çalışanın fikren ve bedenen basın işinde çalışması ve işverenin de kanun kapsamındaki bir yayın faaliyetini yürütüyor olması gerekir. Dijital yayıncılığın yaygınlaşmasıyla birlikte, internet haber sitelerinde çalışanların durumu sıkça tartışılır hâle gelmiştir. Bu nedenle davanın en başında; künye kaydı, basın kartı, yayınlanan içeriklerde imza kullanımı ve iş tanımı gibi unsurlar bir arada değerlendirilmelidir.
Yazılı Sözleşme Zorunluluğunun Sonucu
Kanun, gazeteci ile işveren arasındaki sözleşmenin yazılı yapılmasını öngörür. Uygulamada sözleşme çoğu zaman ya hiç düzenlenmez ya da gazetecide bir nüshası bulunmaz. Yazılı sözleşmenin yokluğu gazetecinin haklarını ortadan kaldırmaz; ancak ücretin miktarı, işe başlama tarihi ve kıdemin belirlenmesi güçleşir. Bu boşluk banka kayıtları, SGK hizmet dökümü ve yayın arşiviyle doldurulmaya çalışılır.
Öne Çıkan Alacak Kalemleri
- Ödenmeyen veya eksik ödenen aylık ücretler
- Ücretin geciktirilmesi hâlinde kanunun öngördüğü ek ödeme
- Kıdem tazminatı ve fesih hâline bağlı tazminatlar
- Fazla çalışma ve hafta tatili karşılıkları
- Yıllık izin ücreti
İspat Stratejisi: Yayın Arşivi En Güçlü Delildir
- İmzalı haber, köşe yazısı ve içeriklerin tarihli çıktılarını veya bağlantı kayıtlarını toplayın.
- Ücret ödemelerinin banka hesabına yansıyan dökümünü tarih aralığıyla birlikte alın.
- Kurumsal e-posta, mesaj grupları ve görevlendirme yazışmalarını saklayın; çalışma düzenini bunlar gösterir.
- Aynı yerde çalışan meslektaşların tanıklığını, yalnızca ücret için değil çalışma saatleri için de planlayın.
- Kısmî ödeme, elden ödeme veya farklı şirket üzerinden ödeme varsa, bunu gösteren her kaydı ayrıca ayırın.
Fesih Anında Yapılan Kritik Hatalar
Gazetecinin haklı sebeple ayrılırken bunu yazılı olarak bildirmemesi, istifa dilekçesi imzalarken içeriğini okumaması ve ibraname niteliğindeki belgeleri incelemeden imzalaması, sonraki dava sürecini doğrudan zayıflatır. İşveren tarafında ise fesih sebebinin sonradan değiştirilmesi ve bildirim usulünün ihmali en sık karşılaşılan zaaftır. Ayrıca alacakların zamanaşımına uğramaması için fesih sonrası takvimin baştan çıkarılması gerekir.
Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir. Basın iş ilişkisinden doğan alacaklarda sonuç, kapsam değerlendirmesine ve toplanan delillerin gücüne göre önemli ölçüde değişir; dava açmadan önce belgelerinizle birlikte ayrıntılı bir inceleme yaptırmanız yararınıza olur.