6217 sayılı Kanun, yargı hizmetlerinin hızlandırılması amacıyla birden çok kanunda değişiklik yapan bir çerçeve değişiklik kanunudur. Bu tür kanunların kendine özgü bir okuma tekniği vardır: metin tek başına bir rejim kurmaz, başka kanunların maddelerini değiştirir. Asıl hukuki sonuç, değişikliğin hangi tarihten itibaren ve hangi dosyalara uygulanacağında saklıdır.
Değişiklik Kanunu Nasıl Okunur?
Bir değişiklik kanununu incelerken üç katman ayrı ayrı ele alınmalıdır: değiştirilen kanunun eski metni, yeni metin ve değişikliğin yürürlük ile geçiş hükümleri. Yalnızca yeni metni okumak yanıltıcıdır; çünkü derdest dosyada hangi metnin uygulanacağını çoğu zaman geçici maddeler belirler. Geçici madde yoksa, genel zaman bakımından uygulama ilkeleri devreye girer.
Usul Kuralları ile Maddi Hukuk Kuralları Ayrımı
- Usul kuralları kural olarak derhal uygulanır; yani yürürlükten sonraki işlemler yeni kurala tabi olur, ancak tamamlanmış usul işlemleri geçerliliğini korur.
- Maddi hukuk kuralları bakımından kural, geçmişe yürümezliktir; hukuki ilişki kurulduğu andaki kurala tabi kalır.
- Ceza hukukunda lehe olan hükmün uygulanması ilkesi ayrı bir değerlendirme gerektirir.
- Süreler bakımından, değişiklik anında işlemekte olan sürenin akıbeti geçiş hükmüne göre belirlenir.
Uygulamada Görülen Tipik Hata
En sık rastlanan hata, dosyanın açıldığı tarihteki mevzuat metnine bakılarak kanun yolu süresinin ve merciinin hesaplanmasıdır. Kanun yoluna ilişkin kurallar değişmişse, hangi metnin geçerli olduğu yanlış belirlendiğinde başvuru süresinde veya yanlış mercie yapılmış olabilir. Bu, esasa hiç girilmeden verilen ret kararlarının başlıca sebeplerindendir.
Dosya Bazında Kontrol Listesi
- Dosyanın açılış tarihi ile değişikliğin yürürlük tarihini yan yana yazın.
- Değişikliğin, dosyanızda uygulanan hangi kanun maddesine dokunduğunu tespit edin.
- İlgili geçici maddeyi bulun; yoksa usul mü maddi hukuk kuralı mı olduğunu belirleyin.
- Kanun yolu süresini ve merciini karar tarihindeki metne göre yeniden doğrulayın.
- Mevzuat metnini resmî ve güncel bir kaynaktan, değişiklikleri işlenmiş haliyle temin edin.
Hızlandırma Amaçlı Düzenlemelerin Yan Etkisi
Yargılamayı hızlandırmayı amaçlayan düzenlemeler çoğunlukla süreleri kısaltır, bazı işlemleri basitleştirir veya kanun yolu eşiklerini değiştirir. Taraf açısından bu, tepki verme süresinin daralması demektir. Dolayısıyla değişiklik yürürlüğe girdiğinde, derdest tüm dosyalar için süre takvimi yeniden çıkarılmalıdır.
Burada anlatılanlar genel yöntem bilgisidir. Her dosyada uygulanacak metin farklılaşabileceğinden, değişikliğin sizin dosyanıza etkisi bakımından ayrıca değerlendirme yapılması gerekir.