6346 sayılı düzenleme, esnaf ve küçük sanat iş sahipleri arasında doğan anlaşmazlıkların, tarafların iradesiyle seçilen hakemler önünde çözülmesine ilişkin esasları belirler. İhtiyari tahkim, ticari hayatın hızına uygun, dar kapsamlı ve ilişkiyi bozmadan sonuç almayı hedefleyen bir yöntemdir. Ancak gönüllülük esası, kararın sonuçlarının hafif olduğu anlamına gelmez; usulüne uygun yürütülen bir tahkimin sonucu taraflar bakımından bağlayıcıdır.
Tahkim İradesinin Doğuşu
Tahkim yolu, ancak tarafların bu konuda açık iradesiyle açılır. İrade, uyuşmazlık doğmadan önce sözleşmeye konulan bir tahkim şartıyla ya da uyuşmazlık çıktıktan sonra yapılan ayrı bir tahkim sözleşmesiyle ortaya konabilir. İradenin yazılı ve tereddütsüz olması gerekir; "gerekirse hakeme gidilebilir" gibi seçimlik ifadeler, sonradan tahkim itirazının reddedilmesine yol açar.
Tahkime Elverişli Olmayan Konular
- Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konular tahkime elverişli değildir.
- Kamu düzenine ilişkin ve mahkemenin münhasır yetkisinde bulunan uyuşmazlıklar bu yola götürülemez.
- İş ilişkisinden doğan talepler ile tüketici işlemleri, kendine özgü koruyucu rejimleri nedeniyle ayrıca değerlendirilmelidir.
- Elverişsiz bir konuda verilen hakem kararı, iptal davasında en sık kabul edilen sakatlık nedenlerindendir.
Hakem Seçimi ve Yargılamanın Yürüyüşü
Hakemlerin sayısı ve seçim usulü taraflarca belirlenir; belirlenmemişse ilgili düzenlemedeki tamamlayıcı kurallar uygulanır. Hakemin tarafsızlığı ve bağımsızlığı, sürecin geçerliliğinin çekirdeğidir. Taraflardan biriyle iş, akrabalık veya menfaat ilişkisi bulunan kişinin hakemliği, red sebebi oluşturur ve zamanında ileri sürülmezse sonradan itiraz hakkı zayıflar. Yargılamada her iki tarafa da eşit koşullarda beyan ve delil sunma imkânı tanınması zorunludur.
Kararın Sonuçları ve Denetimi
Hakem kararı, kesin hüküm etkisi doğurabilen ve icraya konulabilen bir karardır. Buna karşılık kararın esasının yeniden incelenmesi mümkün değildir; denetim yalnızca sınırlı sakatlık hâlleri bakımından, iptal davası yoluyla yapılır. Tahkim iradesinin geçersizliği, hakemin usulüne uygun seçilmemesi, hukuki dinlenilme hakkının ihlali ve kararın kamu düzenine aykırılığı başlıca iptal sebepleridir. İptal davası için öngörülen süre kaçırıldığında karar kesinleşir.
Tahkime Girmeden Önce Kontrol Edilecekler
- Tahkim şartının kapsamı: hangi uyuşmazlıkları içerdiği açıkça yazılmalıdır.
- Hakem ücreti ve giderlerin hangi tarafça, hangi oranda karşılanacağı belirlenmelidir.
- Yargılamanın yapılacağı yer, dil ve süre sınırları önceden kararlaştırılmalıdır.
- Kararın tebliğ usulü netleştirilmelidir; iptal süresi tebliğden işleyeceği için bu nokta kritiktir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tahkim şartının geçerliliği ve uyuşmazlığın tahkime elverişliliği her sözleşmede ayrı değerlendirildiğinden, tahkim yoluna başvurmadan önce sözleşmenizi hukuken incelettirmeniz uygun olur.