154 kV Kemer-Finike Enerji İletim Hattı Yenileme Projesi kapsamında bazı taşınmazların TEİAŞ Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 6432 sayılı Karar, mevcut bir hattın yenilenmesi haliyle ilgilidir. Yenileme projeleri, güzergâhta yıllardır hat bulunan taşınmazlar bakımından kendine özgü sorular doğurur.
Yenileme Projelerinde Hukuki Tablo
Bir taşınmaz üzerinden yıllardır enerji hattı geçiyor olması, o taşınmaz bakımından hukuken tescilli bir irtifak hakkı bulunduğu anlamına gelmez. Uygulamada tapuya hiç işlenmemiş ya da kapsamı değişen hatlarla sık karşılaşılır. Yenileme sırasında direk yerlerinin kaydırılması, iletken kesitinin büyümesi veya koridor genişliğinin artması, önceki duruma göre yeni bir kısıt yaratır. Bu nedenle malikin ilk işi, tapu kaydında hat lehine bir şerh bulunup bulunmadığını ve yeni güzergâhın eskisiyle örtüşüp örtüşmediğini kontrol etmektir.
İrtifak Kamulaştırmasında Bedel Nasıl Oluşur?
İrtifak kamulaştırmasında mülkiyet malikte kalır, ancak koridor içinde yapılaşma ve kullanım sınırlanır. Bedel, taşınmazın tamamının değeri üzerinden değil, kısıtın yarattığı değer kaybı oranı üzerinden hesaplanır. Tartışma çoğunlukla şu başlıklarda yoğunlaşır:
- Koridorun parselin ortasından mı yoksa kenarından mı geçtiği ve kalan alanın kullanılabilirliği.
- Direk ayaklarının tarımsal işletmeciliği fiilen engelleyip engellemediği.
- Taşınmazın seracılık, narenciye veya turizm amaçlı kullanıma elverişli olup olmadığı.
- İmar planında yapılaşma hakkı bulunan alanlarda kısıtın inşaat hakkına etkisi.
Akdeniz Kıyı Şeridinde Öne Çıkan Özellikler
Bölgedeki taşınmazlarda çok yıllık meyve ağaçları, sera yapıları, damlama sulama sistemleri ve dikili tarım alanları yaygındır. Bu unsurların bedeli ağaç sayısı, yaşı ve verim çağında olup olmadığına göre değişir. Ağaçların sökülmesi ya da budanması gerekiyorsa bu durum ayrıca kayda geçirilmelidir. Yalnızca zemin bedeli üzerinden yapılan bir hesaplama, dikili alanlarda çoğu zaman gerçek kaybı yansıtmaz.
Çalışma Sırasında Uyulması Beklenen Kurallar
Hat yenileme çalışmalarında şantiye trafiği, geçici depolama ve ağaç kesimi gündeme gelir. Malikten beklenen, çalışmaya fiilen engel olmak yerine kayıt tutmaktır: çalışma öncesi ve sonrası fotoğraflar, muhtar ya da bilirkişi eliyle yapılan tespitler, kesilen ağaçların sayımı. Fiilen engelleme girişimleri hem ceza hukuku hem de tazminat bakımından malik aleyhine sonuç doğurabilirken, düzenli kayıt sonraki talepleri güçlendirir.
Değerlendirme
Yenileme projelerinde en sık yapılan hata, hattın zaten var olduğu düşüncesiyle sürece hiç dahil olmamaktır. Oysa yeni tesis edilen irtifakın kapsamı ve bedeli ayrı bir hukuki ilişki doğurur. Tebligatın ardından kısa sürede hareket edilmesi, hem bedel hem de kısıt sınırı bakımından belirleyicidir.
Bu yazı bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır; somut bir güzergâh dosyasında tapu kaydı, proje paftası ve tebligat tarihi birlikte incelenmeden nihai bir değerlendirme yapılamaz.