683 sayılı Karar, 154 kV Gürsöğüt 1 HES TM ile Kargı HES TM arasındaki enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasını konu alır. Bu yazı, kamulaştırma kararının alınmasından çok, idarenin taşınmaza fiilen el koymasından sonra malikin karşılaştığı aşamalara odaklanır.
El Koyma ile Mülkiyetin Geçişi Aynı An Değildir
Acele kamulaştırmada mahkemece tespit edilen bedel bloke edildikten sonra idare taşınmazı kullanmaya başlayabilir; ancak mülkiyetin veya irtifak hakkının tapuya tescili daha sonra, bedel tespiti ve tescil davasının sonuçlanmasıyla gerçekleşir. Bu arada geçen dönemde taşınmaz hâlâ malik adına kayıtlıdır ve bu durum vergi, kira ve kullanım bakımından soru işaretleri doğurur.
Ara Dönemde Malikin Yükümlülükleri
- Tapu kaydı devam ettiği sürece emlak vergisi mükellefiyeti sorgulanmalıdır.
- Taşınmaz üzerinde tarımsal destek alınıyorsa, kullanım kısıtı bildirilmelidir.
- Taşınmaz kiraya verilmişse, kiracıya durumun yazılı bildirilmesi gerekir.
- El koyma tarihi, sonraki taleplerin başlangıç noktası olduğundan kayıt altına alınmalıdır.
Bedel Artırım Talebinin Kurgusu
Acele el koyma aşamasında belirlenen bedel, nihai bedel değildir. Asıl bedel, açılan bedel tespiti ve tescil davasında keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda belirlenir. Malikin bu davadaki konumu davalı olsa da pasif kalmayı gerektirmez; aksine bedelin artırılmasına yönelik tüm iddia ve delillerin bu dosyada ileri sürülmesi gerekir. Dosyada ileri sürülmeyen bir zarar kaleminin sonradan ayrı bir davayla istenmesi her zaman mümkün olmaz.
Kamulaştırmasız El Atma Riski
Bazı projelerde hat, kamulaştırma kararı kapsamı dışında kalan bir parselin üzerinden geçebilir veya direk yeri planlanandan farklı bir noktaya kurulabilir. Bu durumda ortada usulüne uygun bir kamulaştırma bulunmadığından, malik açısından farklı bir hukuki zemin doğar. Böyle bir kuşku varsa, hattın fiilî güzergâhı ile karar ekindeki listenin karşılaştırılması ilk iş olmalıdır.
Takip Edilmesi Gereken Sıra
- El koyma tarihini ve o günkü arazi durumunu belgeleyin.
- Karar ekindeki parsel listesi ile fiilî güzergâhı karşılaştırın.
- Bedel tespiti davasında tüm zarar kalemlerini tek seferde ileri sürün.
- Tescil kararının tapuya işlenip işlenmediğini sonradan kontrol edin.
Burada aktarılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır; her parselin konumu ve el koyma biçimi farklı sonuçlar doğurabileceğinden, dosyanızdaki keşif ve tebligat evrakıyla birlikte hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.