Milletlerarası Finansman Kurumuna katılmak için hükümete yetki verilmesine dair 6850 sayılı Kanun, bir uluslararası kuruluşa üyeliğin iç hukuktaki dayanağını oluşturan yetki kanunu niteliğindedir. Bu tür kanunlar doğrudan vatandaşa yükümlülük getirmez; devletin dış ilişkilerde belirli bir işlem yapmasına izin verir. Buna rağmen, üyelikle birlikte yürürlüğe giren metinler zamanla özel hukuk ilişkilerine de yansır.
Yetki Kanunu ile Onay Kanunu Ayrımı
Uygulamada bu iki kavram sık karıştırılır. Yetki kanunu, yürütmeye bir işlemi yapma izni tanır; onay süreci ise andlaşma metninin iç hukuk bakımından bağlayıcılık kazanmasını sağlar. Anayasa'nın milletlerarası andlaşmaları düzenleyen 90. maddesi, usulüne göre yürürlüğe konulmuş andlaşmaların kanun hükmünde olduğunu ve bunlar hakkında Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesi'ne başvurulamayacağını öngörür. Bu hüküm, tartışmanın hukuki zemininde belirleyicidir.
Metnin Uygulamada Nerede Karşınıza Çıkar?
- Uluslararası finansman kaynaklı kredi ve yatırım sözleşmelerinin dayanağı gösterilirken
- Kuruluşun ayrıcalık ve bağışıklıklarına dayanılarak yapılan usul itirazlarında
- Proje finansmanı sözleşmelerinde uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözüm maddelerinde
- Kamu kurumlarıyla yürütülen ortak projelerin hukuki çerçevesinde
Bağışıklık İtirazı ve Yargı Yolu
Uluslararası kuruluşların taraf olduğu uyuşmazlıklarda en erken gündeme gelen savunma, yargı bağışıklığıdır. Bu itiraz, esasa girilmeden davanın usulden sonuçlanmasına yol açabilir. Dava açmadan önce; kuruluşun statüsü, sözleşmede yer alan tahkim ya da yetki şartı ve varsa bağışıklıktan feragat hükmü birlikte incelenmelidir. Yanlış mercie yapılan başvuru, hem masraf hem de zaman kaybına yol açar.
Sözleşme İncelemesinde Sıra
- Sözleşmenin taraflarını ve imza yetkisini doğrulayın.
- Uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözüm maddesini önce okuyun; dava stratejisi buradan başlar.
- Kredi veya finansman koşullarındaki temerrüt ve erken muacceliyet hükümlerini ayrıca not edin.
- Türkçe ve yabancı dildeki metinler arasında farklılık varsa hangisinin esas alınacağını tespit edin.
Zaman Yönetimi
Uluslararası unsurlu sözleşmelerde süreler yalnızca kanunla değil, sözleşmeyle de belirlenir. Bildirim süreleri, hak düşürücü nitelikte kararlaştırılmış olabilir. Bu nedenle sözleşmedeki bildirim takvimi, kanuni zamanaşımı süreleriyle birlikte tek bir çizelgede izlenmelidir.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir. Uluslararası finansman ilişkilerinde sonuç, sözleşme metninin ayrıntısına ve tarafların statüsüne göre değiştiğinden, somut dosyada uzman hukuki değerlendirme alınması önerilir.