Hatay ili Antakya ilçesi Aşağıekinci Mahallesi'nde bulunan 19 parsel sayılı taşınmaz, yeni devlet hastanesi yapımı gerekçesiyle Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı lehine acele kamulaştırma kapsamına alınmıştır. Burada 7031 sayısı bir kanun numarası değil, karar sayısıdır; bu ayrım, hangi yargı yoluna gidileceğini ve hangi sürenin işleyeceğini doğrudan etkilediği için ilk bakılması gereken noktadır.
Acele Kamulaştırma Olağan Usulden Nerede Ayrılıyor
Olağan kamulaştırmada idare önce kıymet takdiri yaptırır, malike satın alma teklifinde bulunur ve uzlaşma sağlanamazsa bedel tespiti ve tescil davası açar. Acele kamulaştırmada ise 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun öngördüğü istisnai yol işletilir: mahkemeden alınan kıymet takdiri ve el koyma kararıyla belirlenen bedel bankaya yatırılarak taşınmaza fiilen el konulur, bedelin kesin tespiti ve tapudaki tescil işlemi sonraki aşamaya bırakılır. Yani mülkiyet o anda idareye geçmez, ancak taşınmazın fiilî kullanımı malikin elinden çıkar.
Malikin Öğrenme Anı Neden Bu Kadar Önemli
Deprem sonrası Antakya'da adres değişiklikleri yoğun olduğu için tebligatın malike ulaşmaması yaygın bir sorundur. Tebligatın adres kayıt sistemindeki adrese yapılması, muhtarlıkta veya taşınmaz başında yapılan ilanlar, malik fiilen haberdar olmasa dahi sürelerin işlemeye başlaması sonucunu doğurabilir. Bu nedenle parsel üzerinde hak sahibi olan kişilerin tapu kaydını ve tebligat adresini güncel tutması, dosyayı bizzat takip etmesi gerekir.
El Koyma Aşamasında Kaybedilmemesi Gereken Deliller
- Keşif ve bilirkişi incelemesi öncesinde taşınmazın mevcut hâlinin tarihli fotoğraflarla kayda alınması
- Üzerindeki yapı, ağaç, tesis ve muhdesatın tek tek listelenmesi
- Güncel tapu kaydı, imar durumu belgesi ve varsa yapı ruhsatının temini
- Taşınmazın gelir getiren bir kullanımı varsa buna ilişkin kayıtlar
El koyma gerçekleştikten sonra taşınmazın eski hâlini ispatlamak güçleşir; keşif günü mahkemeye sunulacak somut belgeler, sonraki bedel tartışmasının temelini oluşturur.
İki Ayrı Hat: İptal Davası ve Bedel Davası
Acele kamulaştırma kararının hukuka aykırılığı iddiası idari yargıda ileri sürülür; Cumhurbaşkanı kararlarına karşı açılacak iptal davaları ilk derece sıfatıyla Danıştay'da görülür. Bedelin azlığına ilişkin itiraz ise adli yargıda, bedel tespiti ve tescil davası içinde değerlendirilir. Bu iki yol birbirinin alternatifi değildir; birinden sonuç alınamaması diğerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Sürelerin farklı olması nedeniyle her iki hattın takvimi ayrı ayrı çıkarılmalıdır.
Kamu Yararı Denetimi
Aceleliğin gerekçesi, hastane yatırımının ivediliğidir. Buna karşılık malik, taşınmazın projenin gerçekleşmesi için zorunlu olmadığını, sınırın gereğinden geniş çizildiğini veya aynı amaca daha az müdahaleyle ulaşılabileceğini ileri sürebilir. Bu iddiaların soyut kalmaması, alternatif alanlara ve proje sınırlarına ilişkin somut verilerle desteklenmesi gerekir.
Bu yazı, konuya ilişkin genel bir çerçeve sunar. Parsel bazındaki sonuçlar tapu durumuna, tebligat tarihine ve dosyadaki tespitlere göre değiştiğinden, işlem yapmadan önce dosyanızı bir avukatla birlikte incelemeniz yerinde olur.