7555 sayılı Karar, 154 kV Yeni Almus TM İrtibatları Enerji İletim Hattı Projesi kapsamında bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Enerji iletim hatlarında yapılan kamulaştırma, çoğu zaman mülkiyetin tamamının değil, hattın geçtiği koridor üzerinde irtifak hakkının kamulaştırılması biçiminde gerçekleşir. Bu ayrım, malikin haklarını doğrudan belirler.
İrtifak Kamulaştırması ile Mülkiyet Kamulaştırması Farkı
İrtifak kamulaştırmasında tapu malik üzerinde kalır, ancak taşınmazın belirli bir bölümünde kullanım kısıtlanır. Direk yerlerinde genellikle mülkiyet, iletkenin geçtiği koridorda ise irtifak kamulaştırılır. Malik arazisini ekmeye devam edebilir; fakat yapı yapamaz, belirli yükseklikte ağaç yetiştiremez ve bazı tarımsal faaliyetleri sürdüremez. Bedel de bu kısıtlamanın yarattığı değer kaybı üzerinden hesaplanır.
Değer Kaybı Nasıl Belirlenir?
Hesaplamada koridorun genişliği, taşınmazın toplam alanına oranı ve kısıtlamanın türü esas alınır. Sıklıkla gözden kaçan kalemler şunlardır:
- Direk yerlerinin tarımsal makineyle çalışmayı fiilen engellemesi
- Meyve bahçesinde ağaç boyu sınırı nedeniyle üretim deseninin değişmek zorunda kalması
- Arsa vasfındaki taşınmazda imar hakkının fiilen kullanılamaz hale gelmesi
- Hattın parseli ikiye bölerek kalan kısımların bağımsız kullanımını zorlaştırması
Fiili El Atma Halinde Ne Yapılır?
Uygulamada bazen hattın, kamulaştırma işlemi tamamlanmadan önce geçirildiği görülür. Bu durumda malikin başvurabileceği ayrı bir hukuki yol vardır ve talep, kamulaştırmasız el atma çerçevesinde değerlendirilir. Bu tür dosyalarda el atmanın başladığı tarihin belgelenmesi kritiktir; direklerin dikildiği dönemi gösteren fotoğraflar, muhtar yazısı veya uydu görüntüsü zamanaşımı ve faiz hesabı bakımından belirleyici olur.
İdari İşleme ve Bedele Karşı İki Ayrı Hat
Kamulaştırma kararının hukuka aykırılığı iddiası idari yargıda, bedelin azlığı iddiası ise asliye hukuk mahkemesindeki bedel tespiti ve tescil dosyasında ileri sürülür. Malikler sıklıkla tek bir dilekçeyle her iki iddiayı birlikte ileri sürmeye çalışır ve bu, görev yönünden ret ile sonuçlanır. Süreler her iki hat için ayrı işlediğinden takvimin ayrı tutulması gerekir.
Hat Güzergahındaki Malik İçin Adımlar
- Kamulaştırılan alanın irtifak mı yoksa mülkiyet mi olduğunu tapu ve dosyadan netleştirin.
- Koridorun parselinizin neresinden geçtiğini krokiyle belgeleyin.
- Kısıtlama nedeniyle vazgeçmek zorunda kaldığınız üretim türünü yazılı olarak açıklayın.
- Keşif ve bilirkişi incelemesine katılarak direk yerlerini yerinde gösterin.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar; irtifak bedeli hesabı taşınmazın vasfına ve kısıtlamanın kapsamına göre değiştiğinden, dosyanızdaki krokiyle birlikte hukuki değerlendirme yaptırmanız uygun olur.