Kozmetik ürünlerin bileşimindeki maddelerin doğrulanması, etiket beyanının denetlenmesi ve yasaklı ya da sınırlı maddelerin tespiti laboratuvar analizine dayanır. İEG-2005/5 sayılı Tebliğ, bu denetimde hangi analiz yöntemlerinin esas alınacağını belirleyerek idare ile firmanın aynı teknik zemine oturmasını amaçlar. Aşağıda tebliğin denetim pratiğindeki karşılığı, numune süreci ve firmanın savunma imkânları ele alınmıştır.
Tebliğin denetimdeki gerçek işlevi
Kozmetik mevzuatı, ürünün normal kullanım koşullarında insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde piyasaya arz edilmesini şart koşar. 5324 sayılı Kozmetik Kanunu ve buna dayalı düzenlemeler bileşime ilişkin yasak ve sınırlamaları belirler; bu Tebliğ ise iddianın nasıl ölçüleceğini, yani yöntemi standarda bağlar. Uygulamada tartışma çoğu kez maddenin yasak olup olmadığında değil, ölçümün öngörülen yöntemle yapılıp yapılmadığında düğümlenir.
Numune alma zinciri neden belirleyici?
Piyasa gözetimi sırasında alınan numunenin tutanağı, mühürlenmesi ve saklama koşulu sonucun güvenilirliğini doğrudan etkiler. Denetim anında firma yetkilisinin izlemesi gerekenler:
- Tutanakta parti/seri numarası, alınış tarihi ve saklama koşulunun eksiksiz yazılması
- Numunenin usulüne uygun takımlara ayrılması ve şahit numunenin firmada kalması
- Ürünün raf ömrü ve saklama sıcaklığına aykırı bekletilmediğinin kayda geçirilmesi
Olumsuz analiz raporuna karşı teknik itiraz
Rapor tebliğ edildiğinde önce analizin Tebliğ'de öngörülen yönteme uygunluğu, cihaz kalibrasyonu ve laboratuvarın akreditasyon kapsamı incelenmelidir. Şahit numune üzerinde ikinci analiz talebi, teknik itirazın en somut dayanağıdır; bu talebin idarenin tanıdığı süre içinde yazılı olarak iletilmesi ve tebliğ tarihinin belgelenmesi gerekir.
Toplatma ve idari para cezasının yargısal denetimi
Ürün güvenliği alanındaki yaptırımlar 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu çerçevesinde uygulanır. Piyasaya arzın durdurulması veya toplatma kararları idari işlem niteliğinde olduğundan 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca iptal davasına konu edilebilir. Ürünün piyasadan çekilmesi ticari açıdan geri dönülmez sonuç doğurabildiğinden, dilekçedeki yürütmenin durdurulması talebinin bağımsız bir teknik raporla desteklenmesi önem taşır.
Üretici ve ithalatçı için önleyici kontroller
- Ürün bilgi dosyasındaki bileşim beyanını her formülasyon değişikliğinde güncelleyin.
- Hammadde tedarikçisinden analiz sertifikası alıp parti numarasıyla eşleştirin.
- Kendi yaptırdığınız ön analizlerde Tebliğ'de esas alınan yöntemi tercih edin.
- Denetim tutanaklarını ve yazışmaları tek dosyada tarih sırasıyla arşivleyin.
Bu açıklamalar genel niteliktedir; her ürün ve denetim dosyası kendi teknik verileriyle değerlendirilmelidir. Süreye bağlı işlemler söz konusu olduğundan erken aşamada hukuki destek almak yerinde olur.