8614 sayılı Karar, 154 kV Türkoğlu OSB Transformatör Merkezi projesi kapsamında bazı taşınmazların TEİAŞ tarafından acele kamulaştırılmasına dayanak oluşturur. Acele kamulaştırma, olağan kamulaştırmanın aşamaları tamamlanmadan idarenin taşınmaza el koymasına imkân verdiği için malik açısından en hızlı hareket edilmesi gereken usuldür. Bu rehber, kararın hukuki denetimi ve doğru merciye başvuru sorununa odaklanır.
Acele kamulaştırma neden farklı?
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun acele kamulaştırmayı düzenleyen 27. maddesi, idareye mahkemeden acele el koyma kararı alma imkânı tanır. Mahkeme kıymet takdiri yaptırır, tespit edilen bedel bloke edilir ve idare taşınmazı kullanmaya başlar. Yani mülkiyet henüz idareye geçmeden fiilî kullanım başlar; malik çoğu kez süreci ancak keşif tebligatıyla öğrenir.
İki ayrı işlem, iki ayrı yargı kolu
Malikin en sık düştüğü hata, tek bir dava ile her şeyi çözebileceğini düşünmektir. Oysa süreçte birbirinden bağımsız iki hat vardır:
- Acele kamulaştırma kararının kendisi idari işlemdir; iptali idari yargıda istenir. Cumhurbaşkanı kararlarına karşı açılacak iptal davası ilk derece olarak Danıştay'da görülür.
- Acele el koyma ve bedel ise taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinin işidir.
Yanlış merciye açılan dava görev yönünden reddedilir; bu arada idari dava süresi işlemeye devam eder ve karar kesinleşebilir.
İptal davasında hangi sebepler ileri sürülür?
İptal talebinde soyut itirazlar sonuç vermez. Denetim, kararın aceleliğini haklı kılan olgunun varlığına odaklanır. İncelenmesi gereken başlıklar:
- Projede acele el koymayı gerektiren olağanüstü durumun somut olarak ortaya konup konmadığı
- Kamu yararı kararının usulüne uygun alınıp alınmadığı
- Güzergâh veya yer seçiminde daha az zarar veren alternatifin değerlendirilip değerlendirilmediği
- Kamulaştırılan alanın proje ihtiyacını aşacak genişlikte tutulup tutulmadığı
Süre yönetimi ve yürütmenin durdurulması
İdari yargıda genel dava açma süresi 2577 sayılı Kanun'da düzenlenmiştir ve öğrenme değil kural olarak tebliğ/ilan tarihine bağlanır. Trafo merkezi gibi inşaatı hızlı ilerleyen projelerde iptal kararı geç gelirse fiilî durum geri dönülemez hâle gelebilir. Bu nedenle dilekçede yürütmenin durdurulması talebi, sahadaki mevcut durumu gösteren fotoğraf, tapu kaydı ve varsa ekspertiz raporuyla birlikte sunulmalıdır.
Buradaki değerlendirmeler yol gösterici niteliktedir; kararın ilan tarihi ve dosyanızdaki tebligat evrakı görüldükten sonra izlenecek yol netleşir, bu nedenle gecikmeden hukuki görüş alınması önerilir.