869 sayılı karar ile Sivas ilinde tesis edilecek Akşar Regülatörü ve Hidroelektrik Santralinin yapımı amacıyla bazı taşınmazların acele kamulaştırılması öngörülmüştür. Acele kamulaştırma, olağan kamulaştırmanın hızlandırılmış hâli değil, istisnai bir yetkidir. Bu rehber, taşınmazı bu kararın ekindeki listede yer alan malik açısından aciliyet unsurunun nasıl tartışılacağını ele alır.
Acele Kamulaştırma Neden İstisnadır
2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. maddesi, kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere idarenin taşınmaza el koymasına imkân verir. Mahkeme, bilirkişi marifetiyle belirlenen bedelin bloke edilmesi üzerine el koyma kararı verir. Yani mülkiyet henüz idareye geçmeden, kullanım fiilen malikten çıkar. Bu ağır sonuç, ancak gerçekten ivedilik bulunan hâllerde meşru sayılır.
İki Ayrı Süreç, İki Ayrı Mahkeme
Malikin en sık karıştırdığı nokta budur. Süreç ikiye ayrılır:
- Acele el koyma ve bedel tespiti: Taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde görülür; burada tartışılan konu bedeldir.
- Kamulaştırma kararının hukuka uygunluğu: İdari yargının konusudur; burada tartışılan konu kamu yararı ve aciliyettir.
Sadece bedele itiraz edip idari yargı yolunu hiç kullanmamak, kararın esasını sorgulama imkânını fiilen ortadan kaldırır.
Regülatör Projelerinde Değeri Etkileyen Unsurlar
Regülatör ve HES projelerinde kamulaştırılan taşınmazlar çoğunlukla dere yatağına yakın, sulanabilir ve verimli arazilerdir. Bedel tespitinde şu kalemlerin ayrı ayrı raporlanması gerekir: arazinin gelir yöntemine göre değeri, üzerindeki meyve ağaçlarının yaş ve verim durumu, sabit sulama tesisleri, kuyu ve pompa gibi muhdesatlar, varsa yapılar. Bilirkişi raporunda bu kalemlerden birinin hiç yazılmamış olması, rapora itirazın en somut dayanağıdır.
El Koyma Öncesi Yapılması Gerekenler
- Taşınmazın mevcut hâlini tarihli ve konum bilgili fotoğraflarla kayıt altına alın.
- Ağaç sayımını ve tesis envanterini yazılı olarak çıkarın.
- Keşif gününü takip edin ve keşifte hazır bulunun; keşifte söylenmeyen şey rapora girmez.
- Rapora itiraz süresini duruşma tutanağından teyit edin.
Amaç Dışı Kullanım İhtimali
Kamulaştırılan taşınmaz, kamulaştırma amacına uygun biçimde kullanılmazsa, 2942 sayılı Kanunun geri alma hakkını düzenleyen hükümleri gündeme gelebilir. Bu nedenle malikin, el koymadan sonra da projenin akıbetini takip etmesinde yarar vardır.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirmedir. Taşınmazınızın karar ekindeki listede yer alıp almadığı, tebligat tarihi ve dosyanın hangi aşamada olduğu incelenmeden strateji belirlenemez; bu konuda bir avukatla çalışmanız yararınıza olacaktır.