Enerji iletim hattı projelerinde kamulaştırma her zaman mülkiyetin devri şeklinde olmaz. Direk yerleri için mülkiyet kamulaştırması yapılırken, hattın geçtiği güzergâh boyunca çoğunlukla irtifak hakkı kurulur. 8735 sayılı karar kapsamındaki taşınmazlar bakımından da bu ayrım, malikin ne kaybettiğini ve ne talep edebileceğini doğrudan belirler.
İrtifak Kamulaştırması ile Mülkiyet Kamulaştırması Farkı
İrtifak kamulaştırmasında tapu malikte kalır; ancak taşınmazın belirli bir şeritte kullanımı süresiz olarak kısıtlanır. Malik o alanda yapı yapamaz, belirli yükseklikte ağaç yetiştiremez ve bazı tarımsal faaliyetleri sürdüremez. 2942 sayılı Kanun bakımından ödenecek bedel, mülkiyetin tam değeri değil, bu kısıtın taşınmazda yarattığı değer düşüklüğüdür.
Kısıt Bedelinin Belirlenmesinde Tartışma Alanları
- İrtifak koridorunun genişliği ve taşınmazın hangi bölümünden geçtiği
- Kısıt oranının, taşınmazın fiilî kullanım biçimine göre belirlenip belirlenmediği
- Kapalı alan, sera veya damla sulama sistemi bulunan arazilerde kısıtın daha ağır olması
- Direk yerlerinin parseli fiilen bölmesi hâlinde ortaya çıkan işletme güçlüğü
Tarımsal Faaliyetin Fiilen Kesintiye Uğraması
Hat çekimi ve direk montajı sırasında araziye ağır iş makinesi girer; ekili ürün zarar görebilir, sulama hatları tahrip olabilir. Bu zararlar irtifak bedelinden ayrı değerlendirilir. İnşaat sırasında oluşan somut zararlar için, olayın hemen ardından mahkemeden delil tespiti istenmesi ve zarar gören alanın ölçülü biçimde tespit ettirilmesi gerekir. Sonradan çekilen fotoğraflar, tarih ve yer bilgisi tartışmaya açık olduğu için tek başına çoğu zaman yeterli olmaz.
Hattın Fiilen Genişletilmesi ve Kamulaştırmasız El Atma
İrtifak alanı dışında kalan kısımda fiilen kullanım gerçekleşiyorsa, bu durum kamulaştırmasız el atma tartışmasını gündeme getirir. Bu hâlde malik, el atılan alan için ayrıca talepte bulunabilir. Burada belirleyici olan, tapuya tescil edilen irtifak alanının sınırları ile fiilî kullanımın karşılaştırılmasıdır; bu karşılaştırma teknik ölçüm gerektirir.
Uzlaşma Görüşmesine Nasıl Hazırlanılır
- Taşınmazın güncel tapu kaydı, imar ve tarımsal kullanım durumunu belgeleyin.
- İrtifak koridorunun parselde kapladığı alanı ölçekli krokiyle gösterin.
- Teklif edilen bedelin hangi kısıt oranına dayandığını yazılı olarak isteyin.
- Uzlaşma sağlanamazsa, tutanağa itiraz gerekçenizin geçmesini sağlayın.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir; irtifak kısıtının etkisi her arazide farklı olduğundan, teklif edilen bedeli kabul etmeden önce taşınmazınıza özgü teknik ve hukuki değerlendirme yaptırmanız önerilir.