Dağpazarı RES elektrik üretim tesisinin kapasite artışının sağlanması amacıyla Mersin ilinde bulunan bir taşınmazın, tapuda Hazine adına tescil edilmek üzere Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 8807 sayılı Karar, diğer enerji kamulaştırmalarından bir noktada ayrılır: burada yeni bir tesis kurulmamakta, mevcut tesisin kapasitesi artırılmaktadır. Bu ayrım, kamu yararı denetiminde farklı bir tartışma açar.
Kapasite Artışı Kamulaştırmayı Haklı Kılar mı?
Elektrik üretim tesislerinin kapasite artışı, kural olarak enerji arz güvenliği kapsamında değerlendirilir ve kamu yararı gerekçesi oluşturabilir. Ancak bu, her kapasite artışının otomatik olarak kamulaştırmayı meşru kıldığı anlamına gelmez. Denetimde şu sorular öne çıkar: artış için gerçekten bu taşınmaz gerekli midir, ihtiyaç duyulan alanın büyüklüğü teknik projeyle örtüşmekte midir ve şirketin kendi mülkiyetindeki ya da Hazine'ye ait diğer alanlar kullanılabilir miydi?
Tek Parsel Kamulaştırmalarının Özelliği
Karar tek bir taşınmazı kapsadığında, malik çoğu zaman sürecin muhatabı olarak yalnız kalır ve toplu kamulaştırmalardaki bilgi paylaşımından yararlanamaz. Bu durumda:
- Tapu kaydı, vasıf ve yüzölçümünün karar ekiyle karşılaştırılması
- Taşınmazın tamamının mı bir kısmının mı alındığının netleştirilmesi
- Kalan kısımda yol, sulama ve kullanım bütünlüğünün bozulup bozulmadığının belirlenmesi
ilk aşamada yapılması gereken işlerdir.
Bedelde Öne Çıkan Değerlendirme Kalemleri
Rüzgâr santrali sahalarındaki taşınmazlar çoğunlukla yüksek rakımlı, mera ya da kıraç nitelikli alanlardır. Bu tür arazilerde bedel, tarımsal gelir düşük olduğu için sınırlı kalabilir. Buna karşılık taşınmazın üzerinde ağaç, ağıl, su kuyusu ya da sürü barınağı gibi unsurlar bulunuyorsa bunlar ayrıca değerlendirilmelidir. Hayvancılık faaliyeti yürütülüyorsa, faaliyetin sona ermesinden doğan zarar ayrı bir başlık olarak keşifte dile getirilmelidir.
Hazine Adına Tescilin Sonucu
Taşınmaz Hazine adına tescil edildikten sonra üretim şirketi lehine kullanım hakkı kurulur. Malik açısından bu, taşınmazın geri dönüşünün fiilen güçleşmesi anlamına gelir. Bununla birlikte kamulaştırma amacının gerçekleşmemesi hâlinde taşınmazın geri alınmasına ilişkin genel kurallar gündemde kalmaya devam eder; bu nedenle sürecin sonlanmasından sonra da projenin akıbetinin takip edilmesi yararlı olur.
Bu değerlendirme genel bilgilendirme amacı taşır. Kapasite artışına dayalı kamulaştırmalarda sonucu belirleyen unsur teknik proje ile kamulaştırılan alanın örtüşmesi olduğundan, dosyanızın uzman değerlendirmesine tabi tutulması yerinde olacaktır.