Nevşehir ilinde kurulacak Avanos Regülatörü ve Cemel HES ile yardımcı kaynak GES üretim tesisi için gerekli bazı taşınmazların Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 8897 sayılı Karar, hidroelektrik projelerine özgü bir ayrımı gündeme getirir: taşınmazın mülkiyeti mi alınmaktadır, yoksa üzerinde irtifak hakkı mı kurulmaktadır?
Mülkiyet Kamulaştırması ile İrtifak Arasındaki Fark
Regülatör gövdesi, santral binası ve göl alanı gibi kalıcı işgal doğuran kısımlarda mülkiyetin tamamı kamulaştırılır. Buna karşılık iletim kanalı, isale hattı ve enerji nakil hattı güzergâhlarında çoğu zaman irtifak hakkı kurulmasıyla yetinilir. İrtifakta mülkiyet malikte kalır; ancak taşınmazın kullanımı belirli bir yönde kalıcı olarak kısıtlanır. Bedel de bu kısıtlamanın yarattığı değer kaybı üzerinden hesaplanır. Malikin ilk öğrenmesi gereken, kendi parselinde hangisinin uygulandığıdır.
İrtifak Bedelinde Gözden Kaçan Unsurlar
- Hattın parseli ortadan bölerek tarımsal işletme bütünlüğünü bozması
- Güzergâh boyunca yapı yapma yasağı getirilmesi ve imar hakkının fiilen kullanılamaması
- Boru hattı üzerinde derin köklü bitki yetiştirme yasağı nedeniyle ürün deseninin daralması
- Bakım ve onarım için idareye tanınan sürekli geçiş hakkının yarattığı kullanım kısıtı
Su Rejiminin Komşu Parsellere Etkisi
Hidroelektrik projelerinde kamulaştırma sınırı dışında kalan taşınmazlar da etkilenebilir. Yeraltı su seviyesinin değişmesi, sulama kanalının kesilmesi veya dere yatağının değiştirilmesi nedeniyle verim kaybı yaşayan malikler bakımından farklı bir hukuki değerlendirme gerekir. Bu tür zararlarda, zararın projeden kaynaklandığının teknik olarak ortaya konması belirleyicidir; bu nedenle proje öncesi duruma ilişkin verilerin, mümkünse inşaat başlamadan kayıt altına alınması büyük değer taşır.
Bağ, Bahçe ve Ağaç Bedelinde Hazırlık
- Ağaçların tür, yaş ve verim durumunun keşif tutanağına ayrıntılı geçirilmesi
- Bağ alanlarında omca sayısının fiilen sayılarak tespit edilmesi
- Sulama tesisi, damlama sistemi ve depo gibi yatırımların belgelenmesi
- Son yıllara ait ürün satış belgelerinin ve destekleme kayıtlarının hazırlanması
İdari Yargı Yolunu Aynı Anda Değerlendirmek
Acele kamulaştırma kararına karşı idari yargıda açılacak iptal davası ile bedel yargılaması birbirinden bağımsız yürür. Güzergâhın gereğinden geniş belirlendiği, alternatif bir hattın mümkün olduğu veya alanın projenin teknik ihtiyacını aştığı yönündeki iddialar iptal davasının konusudur ve süresi kısadır. Yalnızca bedel yargılamasına odaklanmak, güzergâha ilişkin itiraz imkânının süre yönünden kapanmasına yol açabilir.
Yukarıdaki açıklamalar bilgilendirme amaçlıdır. İrtifak mı mülkiyet kamulaştırması mı uygulandığı ve parselinizin güzergâhtaki konumu sonucu değiştireceğinden, tebligatın ardından belgelerinizle birlikte hukuki değerlendirme yaptırmanız önem taşır.