Enerji nakil hatlarının yapımı amacıyla, tesis yerlerinin mülkiyet şeklinde, hat emniyet sahalarının ise irtifak hakkı kurulmak suretiyle acele kamulaştırılmasına dair 9086 sayılı Karar, tek bir metinde iki farklı kamulaştırma tekniğini birlikte uygular. Aynı parselde her iki tekniğin de uygulanması mümkün olduğu için, malikin karşılaşacağı sonuç parselin hattın neresine düştüğüne göre değişir.
İki teknik, iki farklı hukuki sonuç
Direk yeri, trafo ve dağıtım tesisi gibi kalıcı yapıların bulunduğu alanlarda mülkiyet idareye geçer ve malikin o kısım üzerindeki hakkı sona erer. Hat emniyet sahasında ise mülkiyet malikte kalır; tapuya irtifak hakkı tescil edilir ve bu alanda yapılaşma ile belirli kullanımlar kısıtlanır. Bedel de buna göre farklılaşır: birincisinde tam değer, ikincisinde kısıt karşılığı esas alınır.
Tapu kaydında ne görünür
- Mülkiyeti alınan kısım için ifraz ve yeni parsel oluşumu gündeme gelir.
- İrtifak hakkı, taşınmazın tapu kaydına şerh edilerek sonraki maliklere de etki eder.
- Satış sırasında alıcının bu kaydı görmesi, pazarlık değerini doğrudan etkiler.
- Şerhin kapsamı, yasak faaliyetlerin hangileri olduğunu belirlemek için okunmalıdır.
Kıymet takdir raporu geldiğinde
İdarenin hazırlattığı kıymet takdir raporu bağlayıcı bir belge değil, sürecin başlangıç noktasıdır. Raporda en sık rastlanan eksikler; irtifak oranının gerekçesiz belirlenmesi, artan kısımdaki değer kaybının hiç hesaplanmaması ve emsal olarak gösterilen taşınmazların nitelik bakımından karşılaştırılabilir olmamasıdır. Bu noktaların yargılama sırasında ayrıntılı biçimde ileri sürülmesi gerekir.
Uzlaşma görüşmesine hazırlıklı gitmek
- Parselin hangi kısmının mülkiyet, hangi kısmının irtifak kapsamında olduğunu haritadan doğrulayın.
- Kısıt sonrası kalan alanda hangi kullanımın fiilen mümkün olduğunu belirleyin.
- Bölgedeki gerçek satış örneklerini toplayın.
- Uzlaşma tutanağını imzalamadan önce kapsamının bedelin tamamını mı yoksa yalnızca bir kalemi mi karşıladığını netleştirin.
Uzlaşma sağlanamazsa
Uzlaşma sağlanamadığında idare, asliye hukuk mahkemesinde bedel tespiti ve tescil davası açar. Bu dosyada malik davalı konumundadır; ancak sessiz kalmak lehe sonuç doğurmaz. Keşif ve bilirkişi raporuna karşı süresinde ve gerekçeli itiraz yapılması, bedelin oluşumunda en belirleyici aşamadır.
Bu rehber genel bilgi verir; kararın ekindeki güzergâh listesi ve parsel bilgileri incelenmeden hangi tekniğin uygulanacağına dair kesin bir sonuca varılamaz.