Yüksek gerilim iletim hatları için yapılan kamulaştırmalarda maliklerin en çok yanıldığı nokta, ödenen bedelin taşınmazın tamamının karşılığı sanılmasıdır. Oysa iletim hattı kamulaştırmalarında kural, taşınmazın mülkiyetinin idareye geçmesi değil, hat boyunca bir kullanım kısıtı kurulmasıdır.
İletim Hattında Kamulaştırma Neyi Kapsar
Uygulamada iki farklı alan vardır. Direklerin oturduğu küçük alanlar için çoğunlukla mülkiyet kamulaştırması yapılır. Direkler arasındaki iletkenlerin geçtiği koridor için ise irtifak hakkı kurulur; malik taşınmazın maliki olmaya devam eder ancak koridorda yapı yapamaz, belirli yüksekliğin üzerinde ağaç yetiştiremez ve bazı tarımsal faaliyetleri sürdüremez.
Bedel Tartışmasının Kalbi: Kısıtlılık Oranı
İrtifak bedeli, taşınmazın birim değeri üzerinden belirlenen bir değer kaybı oranıyla hesaplanır. Bu oranın düşük tutulması, malikin karşılaştığı en yaygın kayıptır. Oranın yükseltilmesi için ileri sürülebilecek somut olgular şunlardır:
- Koridorun parselin ortasından geçerek yapılaşma potansiyelini bitirmesi
- İmar planında konut ya da turizm kullanımına ayrılmış bir alanın etkilenmesi
- Parselin bölünerek kalan kısımların bağımsız kullanıma elverişsiz hâle gelmesi
- Elektromanyetik alan endişesi nedeniyle alım-satım değerinde oluşan fiili düşüş
Kıyı ve Turizm Bölgelerinde Emsal Sorunu
Yoğun talep gören bölgelerde bilirkişi raporlarında kullanılan emsallerin, taşınmazın konum ve manzara avantajını yansıtmadığı sıkça görülür. Emsal karşılaştırmasında tarih, yüzölçümü, imar durumu ve yola cephe gibi değişkenlerin ayrı ayrı tartışılması gerekir. Malik, kendi bulduğu emsal satışları belgeleriyle dosyaya sunabilir; bu, itirazın en etkili bileşenidir.
Keşif ve Rapora İtiraz
Keşif günü, malikin dosyaya en çok katkı yapabileceği aşamadır. Arazideki kuyu, sera, ağaç ve tesislerin sayımı, hattın parseli nereden kestiği ve kullanılamaz hâle gelen bölümler tutanağa geçirilmelidir. Rapor tebliğ edildikten sonra ise itiraz süresi kısadır ve gerekçesiz bir itiraz dilekçesi sonuç doğurmaz; hangi kalemin neden eksik hesaplandığı tek tek gösterilmelidir.
Malikin İlk Haftada Yapması Gerekenler
- Tebligat tarihini ve dosya numarasını kaydedin.
- Tapu kaydı, imar durumu ve varsa yapı belgelerini toplayın.
- Parselin güncel hâlini tarihli fotoğraflarla belgeleyin.
- Bölgedeki güncel satış emsallerini derleyin.
Bu açıklamalar genel bilgi amaçlıdır; hat güzergâhı, parselin imar durumu ve bilirkişi değerlendirmesi sonuca doğrudan etki ettiğinden, somut dosyada hukuki destek alınması yerinde olacaktır.