Kamu yatırımları, bir projenin yatırım programına alınmasıyla başlayan ve ödenek disiplini içinde yürüyen bir süreçtir. 2025 Yılı Yatırım Programının kabulü ve uygulanmasına dair 9409 sayılı Karar da bu sürecin çerçevesini belirler. Aşağıda konu, idare ve yüklenici tarafından bakıldığında ortaya çıkan pratik sorunlar üzerinden ele alınmaktadır.
Programa Alınmak Neyi Güvence Altına Alır?
Bir projenin programda yer alması, o proje için harcama yapılabilmesinin ön şartıdır; ancak tek başına işin ihale edileceği veya belirlenen tutarın tamamının o yıl kullanılacağı anlamına gelmez. Proje numarası, karakteristiği, yeri ve süresi programda tanımlanır; bu unsurların dışına çıkan harcamalar uygunluk denetiminde sorun yaratır. Uygulamada en sık görülen hata, program dışı bir iş kalemini mevcut proje altında yürütmeye çalışmaktır.
Revize İhtiyacı Doğduğunda
- Proje tutarının yetersiz kalması ve ek ödenek gereksinimi
- Yer, karakteristik veya kapsam değişikliği
- Projenin süresinin uzatılması ya da yıllara dağılımının değişmesi
- Ödeneğin projeler arasında aktarılması ihtiyacı
Bu değişiklikler kendiliğinden gerçekleşmez; usulüne uygun revize talebi yapılmadan fiilî uygulamaya geçilmesi, sonrasında harcamanın mevzuata aykırı sayılması riskini doğurur.
İhale Süreciyle Bağlantı
Ödeneği bulunmayan ya da programda tanımlanmayan bir iş için ihaleye çıkılması, hem sürecin iptaline hem de sözleşme aşamasında ödeme sıkışıklığına yol açar. Yıllara yaygın işlerde, ilk yıl ödeneği ile toplam proje tutarı arasındaki ilişki sözleşmeden önce netleştirilmelidir. İş programı, ödeneğin yıllara dağılımıyla uyumlu hazırlanmadığında, imalat tamamlansa dahi hakedişin ödenmesi gecikir.
Yüklenici Açısından Riskler
- Ödenek dilimi nedeniyle hakedişlerin dönemsel olarak ötelenmesi
- İdareden kaynaklanan gecikmelerde süre uzatımı talebinin zamanında ve yazılı yapılmaması
- İş artışı veya iş eksilişinin sözleşme ve mevzuat sınırları içinde kalıp kalmadığının denetlenmemesi
- Yazışmaların sözlü mutabakatla ikame edilmesi ve sonradan ispat güçlüğü
Kayıt Düzeni Bir İç Denetim Aracıdır
Yatırım projelerinde uyuşmazlıkların önemli bölümü, kararların hangi tarihte ve kimin talebiyle alındığının belgelenememesinden doğar. Revize talepleri, yer teslim tutanakları, süre uzatımı yazışmaları ve hakediş itirazlarının tarih sırasıyla dosyalanması, hem denetim hem yargılama aşamasında belirleyici olur.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir. Somut bir proje revizesi, hakediş uyuşmazlığı veya denetim tespitiyle karşılaşıldığında, ilgili sözleşme ve yazışmalar üzerinden ayrı bir inceleme yapılmalıdır.