Sağlık hizmetinin yetkili kişilerce verilmesi kuralının, askerî hizmetin koşullarına uyarlanmış istisnaları vardır. Türk Silahlı Kuvvetlerince yetiştirilen sıhhiye sınıfına mensup erbaş ve erlerin bazı küçük sıhhi işlemleri yapabilmesine ilişkin düzenleme, bu istisnanın çerçevesini çizer. Konunun hukuki ağırlığı, yetki kapsamının aşılması hâlinde doğacak sorumluluktan gelir.
İstisnanın Dayandığı Mantık
Askerî birliklerin bir kısmının sağlık personeline anlık erişimi sınırlıdır. Bu nedenle eğitimli sıhhiye personeline, tanımlı ve dar bir işlem kümesinde yetki tanınmıştır. Bu yetki, hekimlik yapma yetkisi değildir; belirli, basit ve eğitimi verilmiş işlemlerle sınırlıdır. Yetkinin kaynağı eğitim ve görevlendirmedir; rütbe veya kıdem değildir.
Kapsamın Belirlenmesinde Üç Ölçüt
- İşlemin niteliği: yalnızca düzenlemede sayılan işlem türleri kapsamdadır; benzerlik yeterli değildir.
- Eğitim şartı: ilgili personelin o işlem için eğitim almış ve belgelenmiş olması gerekir.
- Gözetim ve talimat: işlemin sağlık personelinin gözetim ya da talimatı altında yapılmasının aranıp aranmadığı.
Yetki Aşımının Hukuki Sonucu
Kapsam dışında bir işlem yapılması, hem idari hem de cezai sonuç doğurabilir. Yetkisiz sağlık uygulaması nedeniyle zarar meydana geldiğinde, taksirle yaralama veya ölüme neden olma bakımından Türk Ceza Kanunu hükümleri gündeme gelir. Ayrıca zarar gören bakımından idarenin hizmet kusuruna dayalı tazminat sorumluluğu ayrıca değerlendirilir; bu iki süreç birbirinden bağımsız yürür.
Acil Durumun Etkisi
Hayati tehlike bulunan bir durumda yapılan müdahalenin değerlendirilmesi, olağan koşullardaki müdahaleden farklıdır. Ancak acil durum, her yetkisiz işlemi meşrulaştıran genel bir savunma değildir; müdahalenin gerekliliği, orantısı ve o anda başka bir imkânın bulunup bulunmadığı somut olarak incelenir. Bu nedenle olay sonrasında ayrıntılı tutanak tutulması hem sağlık hem hukuki bakımdan gereklidir.
Kayıt ve Tutanak Disiplini
- Yapılan işlemi, saatini ve gerekçesini o gün kayda geçirin.
- Sağlık personeline haber verilip verilmediğini ve verilen talimatı belirtin.
- Hastanın durumu ve sevk kararını ayrıca not edin.
- Kullanılan malzeme ve ilacın kaydını tutun.
Bu kayıtlar, sonradan yürütülen soruşturmalarda kişinin kendi yetkisi içinde ve özenle hareket ettiğini gösteren temel delildir.
Buradaki açıklamalar genel bilgi niteliğindedir ve tıbbi ya da askerî bir talimatın yerine geçmez. Bir müdahale sonrası soruşturma başlatılmışsa, ifade verilmeden önce hukuki destek alınması dosyanın seyri açısından önem taşır.