Türkiye, taraf olduğu anlaşmaların iç hukukta ne zaman hüküm doğurmaya başladığını ayrı bir kararla tespit eder ve Resmî Gazetede yayımlar. Bu tür kararlar teknik görünse de sonuçları çok somuttur: bir hakkın ileri sürülebileceği tarih, bir vergi avantajının başlangıcı ya da bir tanıma ve tenfiz talebinin dayanağı doğrudan bu tarihe bağlanır.
Onay ile yürürlük neden aynı tarih değildir
Bir anlaşmanın uygun bulunması, onaylanması ve yürürlüğe girmesi birbirinden ayrı aşamalardır. Anlaşma metni çoğunlukla tarafların iç onay işlemlerinin karşılıklı bildirilmesinden sonraki bir tarihte yürürlüğe gireceğini öngörür. Bu nedenle onay kararının yayımlandığı tarih ile anlaşmanın uygulanmaya başladığı tarih arasında zaman farkı bulunabilir; yürürlük tarihinin tespitine ilişkin karar tam da bu boşluğu kapatır.
Anayasal çerçeve ve usul
Milletlerarası andlaşmaların iç hukuktaki yeri Anayasada düzenlenmiştir; usulüne göre yürürlüğe konulmuş andlaşmalar kanun hükmündedir ve bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. Andlaşmaların yapılması, yürürlüğü ve yayımlanması bakımından 244 sayılı Kanun çerçeve kuralları belirler. Temel hak ve özgürlüklere ilişkin andlaşmalar ile kanunların aynı konuda farklı hüküm içermesi halinde andlaşma hükmünün esas alınacağı kuralı, uygulamada davaların seyrini değiştirebilecek güçtedir.
Uygulamada tarihin belirleyici olduğu haller
- Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarında hangi vergilendirme dönemine uygulanacağı
- Sosyal güvenlik anlaşmalarında hizmet birleştirmesinde dikkate alınacak süreler
- Adli yardımlaşma ve tanıma tenfiz taleplerinde başvurunun dayanağı
- Yatırımların korunmasına ilişkin anlaşmalarda uyuşmazlığın zaman bakımından kapsamı
Dosyanızda tarihi nasıl doğru kurgularsınız
- Anlaşmanın imza, onay ve yürürlük tarihlerini ayrı ayrı belirleyin.
- Metnin zaman bakımından uygulama maddesini okuyun; geriye etkili hüküm bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- Uyuşmazlığa konu olayın gerçekleştiği tarihi bu takvimle karşılaştırın.
- Resmî Gazete künyelerini dilekçede eksiksiz gösterin.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; her anlaşmanın kendi yürürlük ve uygulama hükümleri bulunduğundan, somut olayda hangi metnin ve hangi tarihin geçerli olduğu dosya bazında incelenmelidir.