154 kV Gerze trafo merkezi irtibat hatları gibi enerji iletim hattı projelerinde taşınmazlara genellikle tamamen el konulmaz; hattın geçtiği koridor üzerinde irtifak hakkı kurulur ve direklerin oturduğu alanlar için ayrı bir düzenleme yapılır. Bu yapı, bedel hesabını klasik kamulaştırmadan farklı kılar.
Direk yeri ile koridor arasındaki fark
Direk temellerinin bulunduğu bölüm fiilen kullanılamaz hale geldiğinden çoğu zaman mülkiyet kamulaştırmasına konu olur. Hattın havadan geçtiği koridorda ise taşınmaz malikin elinde kalır, ancak yapı yapma, ağaç yetiştirme ve belirli yüksekliğin üzerinde faaliyet gösterme imkânı sınırlanır. Bedel tam da bu sınırlamanın yarattığı değer kaybı üzerinden belirlenir.
Değer kaybı hesabında tartışılması gereken başlıklar
- Koridorun parseli bölerek tarımsal işletme bütünlüğünü bozup bozmadığı
- Hattın imar planı bulunan alanlarda yapılaşma hakkını ne ölçüde daralttığı
- Meyve bahçesi ve fidanlık gibi alanlarda ağaç yüksekliğine getirilen sınırın etkisi
- Artık alanın bağımsız olarak kullanılabilir olup olmadığı
Acele kamulaştırma kararı geldiğinde ilk 48 saat
2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. maddesine dayanan acele el koyma kararı, idarenin sahaya girmesini sağlar; mülkiyet ise bedel tespiti ve tescil davası sonucunda el değiştirir. Bu nedenle karar tebliğ edildiğinde yapılması gereken ilk iş, taşınmazın el koyma öncesi halini tarih bilgisi taşıyan fotoğraf, drone görüntüsü ve tanık beyanıyla kayıt altına almaktır. Sahadaki ağaç sayısı ve ekili ürün, sonradan ispatı en zor kalemlerdir.
Kamulaştırmasız el atma iddiası ne zaman gündeme gelir
Hat, usulüne uygun bir kamulaştırma veya el koyma kararı olmaksızın taşınmaz üzerinden geçirilmişse, malik bakımından ayrı bir hukuki zemin doğar. Bu durumda taşınmaza fiilen el atıldığı tarih, hattın enerjilenme zamanı ve idarenin yazılı bildirimleri belirleyici olur. Fiili durumu tespit ettirmek amacıyla delil tespiti talebinde bulunmak, sonraki davada güçlü bir dayanak sağlar.
Dosya takibinde kritik noktalar
- Tebligatın taşınmaz malikine mi, mirasçılara mı yapıldığını kontrol edin.
- Bilirkişi raporundaki birim değer ve emsallerin kaynağını sorgulayın.
- Keşif gününü kaçırmayın; arazideki her unsuru tutanağa geçirtin.
- İdari yargıda açılabilecek iptal davasını ayrıca değerlendirin.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar. Her hat güzergâhının teknik özellikleri ve her parselin kullanım biçimi farklı sonuç doğurduğundan, bedel sürecine girmeden önce dosyaya özel değerlendirme yapılması gerekir.