154 kV Keban Şalt-2 – Malorsa TM – Yazıhan Havza TM enerji iletim hattı hattına saplama (T bağlantı) projesi kapsamında bazı taşınmazların TEİAŞ Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 9568 sayılı Karar, çoğu parsel bakımından mülkiyetin değil irtifak hakkının kamulaştırılması sonucunu doğurur. Bu ayrım, ödenecek bedeli ve malikin taşınmazı kullanmaya devam edip edemeyeceğini belirler.
Mülkiyet mi, irtifak mı? Farkı bilmeden itiraz edilemez
Enerji iletim hatlarında uygulama genellikle ikili yapıdadır: direk ayaklarının oturduğu alanlar için mülkiyet, iletkenlerin geçtiği güzergâh şeridi için ise daimi irtifak hakkı kurulur. İrtifakta tapu malik üzerinde kalır, ancak hat koridorunda yapılaşma ve belirli yükseklikteki kullanımlar kısıtlanır. Bedel de bu kısıtın taşınmazın değerinde yarattığı azalmaya göre hesaplanır.
Bedel hesabında sıklıkla gözden kaçan kalemler
- Direk yerinin parselin ortasına isabet etmesi ve tarımsal makine hareketini engellemesi.
- Hat koridorunun parseli böyerek kalan kısımların bağımsız kullanımını zorlaştırması.
- İmar sınırına yakın taşınmazlarda yapılaşma hakkının fiilen daralması.
- Meyve bahçesi, sera veya kavaklık gibi yüksek boylu bitki varlığının sürdürülemez hâle gelmesi.
- Ağaç ve tesislerin keşif anındaki yaş ve verim durumunun rapora doğru yansımaması.
İdari yargı ve adli yargı hattının ayrı yürümesi
Acele kamulaştırma kararına karşı açılacak iptal davası ile idarenin açtığı bedel tespiti ve tescil davası birbirinden bağımsız yürür. Malikin bedel davasına katılması, kararın hukuka aykırılığını ileri sürme hakkından vazgeçtiği anlamına gelmez. Buna karşılık iptal davası açılmış olması, adli yargıdaki keşif ve rapor sürecini kendiliğinden durdurmaz; her iki hattın takvimini birlikte yönetmek gerekir.
Rapora itirazın etkili olması için
- Raporda hangi değerleme yönteminin (gelir yöntemi, emsal karşılaştırma) kullanıldığını tespit edin.
- Kullanılan verim, ürün deseni ve birim değer kabullerinin parselin gerçek durumuyla uyumunu karşılaştırın.
- İrtifak oranının hangi gerekçeyle belirlendiğini sorgulayın; koridor genişliği ve kısıtın ağırlığı bu oranı doğrudan etkiler.
- İtirazınızı süresi içinde, somut ve ölçülebilir gerekçelerle sunun; genel nitelikte itirazlar çoğu kez sonuç doğurmaz.
Tebligat ve temsil riski
Hat güzergâhındaki parseller çoğunlukla paylı mülkiyete konudur ve mirasçı sayısı fazladır. Paydaşlardan birine yapılan tebligatın diğerleri için sonuç doğurmayacağı, ancak dosyanın herkes bakımından ilerleyeceği unutulmamalıdır. Miras intikali yapılmamış taşınmazlarda hak sahipliğinin dosyaya erken bildirilmesi, bedelin bloke edilen hesapta beklemesini ve ödemenin gecikmesini önler.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunar; koridorun geçtiği parselin niteliğine ve tapu kaydına göre sonuçlar değişebileceğinden, somut dosyanız için hukuki destek almanız önerilir.