Ankara ilinin Nallıhan ilçesinde bulunan linyit işletme ruhsatlı sahada olduğu gibi, madencilik faaliyetinin yürütülebilmesi için ihtiyaç duyulan taşınmazlar acele kamulaştırma yoluyla alınabilir. Bu dosyaların diğer kamulaştırmalardan farkı, sürecin arkasında bir kamu hizmetinin yanı sıra ruhsat sahibinin ticari faaliyetinin de bulunmasıdır.
Madencilik ve kamulaştırma ilişkisi
3213 sayılı Maden Kanunu, ruhsat sahasında madencilik faaliyeti için gerekli taşınmazların kamulaştırılmasına imkân tanır. Kamulaştırma yetkisi ilgili genel müdürlükte olsa da, sürecin maliyeti ve fiili yürütümü çoğunlukla ruhsat sahibi tarafından üstlenilir. Taşınmaz maliki bakımından muhatap idaredir; ancak sahadaki fiili işlemleri yapan tarafın kim olduğunu tespit etmek, zarar tazmini bakımından önem taşır.
Kamu yararı ölçütü nasıl denetlenir
Acele kamulaştırmanın hukuka uygunluğu, gerçekten aceleliği gerektiren bir durumun bulunup bulunmadığı üzerinden tartışılır. İdari yargıda açılacak iptal davasında ileri sürülebilecek başlıklar şunlardır:
- Kamulaştırılan alanın madencilik faaliyeti için gerçekten zorunlu olup olmadığı
- Aynı sonuca daha az müdahaleyle ulaşılmasının mümkün olup olmadığı
- Sınırların ihtiyaç duyulan alanı aşacak biçimde geniş tutulup tutulmadığı
- Gerekli çevresel ve teknik izinlerin tamamlanmış olup olmadığı
Bedel tespitinde tartışılacak kalemler
Bedel, taşınmazın kamulaştırma tarihindeki niteliğine göre belirlenir. Tarım arazilerinde ürün deseni ve net gelir hesabı, meralarda kullanım hakkı, ağaçlık alanlarda tür ve yaş belirleyicidir. Sahanın madencilik yapılacak olması nedeniyle oluşacak gelecekteki değer artışı bedele yansıtılmaz; buna karşılık taşınmazın bir bölümünün alınması nedeniyle kalan kısımda ortaya çıkan değer kaybı ayrıca talep edilebilir.
Faaliyetten doğan zararlar ayrı bir başlıktır
Kamulaştırma dışında kalan komşu parsellerde toz, titreşim, su rejiminin bozulması veya yol kullanımı nedeniyle zarar doğduğu ileri sürülüyorsa, bu talepler kamulaştırma bedelinden bağımsız olarak değerlendirilir. Zararın kaynağını ve tarihini gösteren ölçüm raporları ile delil tespiti bu tür taleplerin temelidir.
Malikin izlemesi gereken adımlar
- El koyma kararının kapsadığı parsel ve alan büyüklüğünü kontrol edin.
- Arazinin mevcut halini keşiften önce belgeleyin.
- Bedel davası ile iptal davasının takvimlerini ayrı ayrı takip edin.
- Sahadaki faaliyetten doğan zararları düzenli olarak kayıt altına alın.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; maden sahalarına ilişkin kamulaştırma dosyaları teknik veriye dayandığından, somut olayda hukuki ve teknik değerlendirmenin birlikte yapılması gerekir.