154 kV Uludere-Beytüşşebap-Hakkâri enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların TEİAŞ Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 9779 sayılı Karar, güzergâh üzerindeki maliklerin çoğu için mülkiyetin tamamen elden çıkması sonucunu doğurmaz. İletim hatlarında ağırlıklı olarak kullanılan yöntem irtifak kamulaştırmasıdır ve bu ayrım, bedelden itiraz gerekçesine kadar her şeyi belirler.
Hat geçen arazide tapu kimde kalır
İrtifak kamulaştırmasında taşınmazın mülkiyeti malikte kalır; tapuya, hattın geçtiği koridorda kullanımı sınırlayan bir hak şerh edilir. Direklerin oturduğu noktalarda ise çoğu zaman mülkiyet devri istenir. Bir arazide bu iki yöntem bir arada uygulanabilir. Tebliğ edilen belgede hangisinin talep edildiğini görmeden bedeli değerlendirmek yanıltıcıdır.
İrtifak bedeli neden düşük görünür
İrtifak bedeli, taşınmazın tam değerinden değil, kullanımdaki daralmanın karşılığından hesaplanır. Bu nedenle malikler bedeli beklentinin altında bulur. İtirazın ikna edici olması için soyut memnuniyetsizlik değil, kısıtın kapsamı gösterilmelidir: koridorda yapı yapılamaması, ağaç boyunun sınırlanması, mevcut meyveliğin sökülmesi, tarımsal makine kullanımının zorlaşması gibi somut sonuçlar.
Direk yeri, salınım koridoru ve yapılaşma
Enerji hattının etkisi yalnızca direğin oturduğu birkaç metrekare ile sınırlı değildir. İletkenlerin salınım alanı boyunca güvenlik mesafesi gerekir; bu da hattın altında ve yanında yapılaşmayı fiilen imkânsız kılabilir. Arsa vasfında ve imar planı içinde kalan bir taşınmazda bu kısıt, tarım arazisine göre çok daha ağır bir değer kaybı yaratır ve bunun ayrıca dile getirilmesi gerekir.
Dağlık güzergâhta ek sorun başlıkları
- Orman sayılan alanlarda izin ve tahsis süreçlerinin ayrı yürümesi
- Şantiye yolu açılması sırasında hat dışındaki arazide oluşan tahribat
- Otlatma alanlarının bölünmesi ve hayvancılık faaliyetinin etkilenmesi
- Kadastro görmemiş veya sınır uyuşmazlığı bulunan parseller
İtiraz ederken sık atlanan noktalar
Birincisi, keşif gününe katılmamak; hattın araziyi nereden böldüğü yerinde gösterilmediğinde rapor eksik kalır. İkincisi, yalnızca metrekare fiyatını tartışıp irtifak oranını hiç sorgulamamak. Üçüncüsü, hat geçtikten sonra ortaya çıkan fiilî zararlar için ayrı bir talep hakkı bulunabileceğini gözden kaçırmaktır.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel çerçeve sunmak içindir; güzergâhın arazinizi nasıl kestiği ve taşınmazın imar durumu sonucu doğrudan etkilediğinden, dosyanıza özgü bir inceleme yaptırmanız yerinde olacaktır.