400 kV Çınar TM irtibat hatları projesi kapsamında bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 9813 sayılı kararda, maliklerin en sık düştüğü tuzak hukuki değil usulidir: doğru talebin yanlış mercie sunulması. Kamulaştırma uyuşmazlıkları idari yargı ile adli yargı arasında bölünmüş durumdadır ve her iki kolun kendi süreleri işler.
Hangi Uyuşmazlık Hangi Yargı Koluna Ait?
- Acele kamulaştırma kararının iptali: Cumhurbaşkanı kararı niteliğindeki bu işleme karşı dava idari yargıda açılır; bu tür kararlar Danıştayda ilk derece olarak incelenir.
- Kamulaştırma işleminin iptali: İdari yargıda, 2942 sayılı Kanunun 14. maddesindeki otuz günlük süre içinde.
- Bedel tespiti ve tescil: Adli yargıda, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde.
- Maddi hataların düzeltilmesi: Adli yargıda düzeltim davası yoluyla.
- Kamulaştırmasız el atma: Fiili el atmada adli yargı, imar planından kaynaklanan hukuki el atmada idari yargı gündeme gelir.
Yanlış Mercie Başvurmanın Somut Sonucu
İdari yargıda açılan bir dava görev yönünden reddedilirse, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun öngördüğü çerçevede dosyanın akıbeti ile dava açma süresinin durumu ayrı ayrı değerlendirilir. Pratikte risk şudur: görev reddi kararı kesinleşinceye kadar geçen sürede, gidilmesi gereken yoldaki süre işlemeye devam edebilir ve malik ikinci başvuruyu süresinde yapamaz. Bu nedenle başvuru yolunun baştan doğru seçilmesi, sonradan düzeltilmesinden çok daha güvenlidir.
Başvuru Öncesi Üç Soruluk Kontrol
- Talebim bir idari işlemin hukuka aykırılığına mı yoksa paranın miktarına mı ilişkin? Birincisi idari yargı, ikincisi adli yargıdır.
- Elimdeki belge bir tebligat mı, ilan mı, yoksa üçüncü kişiden duyduğum bir bilgi mi? Sürenin başlangıcı buna göre değişir.
- Aynı anda iki yola birden gitmem gerekiyor mu? İptal ve bedel talepleri çoğunlukla birbirini beklemez.
İletim Hatlarına Özgü Ayrıntı
Yüksek gerilim iletim hatlarında güzergâh birden çok ilçeyi kat edebilir. Bu durumda bedel davaları taşınmazların bulunduğu her yer mahkemesinde ayrı ayrı görülür; aynı malikin farklı ilçelerdeki parselleri için tek dosya beklentisi gerçekçi değildir. Takvimin parsel bazında tutulması gerekir.
Dosya Düzeni Önerisi
Her parsel için ayrı bir klasör açıp tapu kaydı, tebligat mazbatası, kroki, fotoğraf ve yazışmaları tarih sırasıyla saklamak, hem süre hesabını hem de keşif hazırlığını kolaylaştırır. Sürelerin tek bir takvimde toplanması, çok parselli dosyalarda en etkili koruma yöntemidir.
Burada anlatılanlar genel usul çerçevesidir; hangi yolun sizin dosyanızda geçerli olduğu belgelerin incelenmesiyle belirlenebileceğinden başvurudan önce hukuki görüş alınması uygun olur.