Yapay zekâ ile üretilen sahte görüntü ve ses kayıtları (deepfake), mağdurun rızası dışında yüzünü veya sesini gerçekmiş gibi gösterdiğinde hem ceza hem de tazminat boyutu doğurur. Bu rehber, TCK'nın bilişim suçlarına ilişkin 243-245. maddeleri, 5651 sayılı Kanun ve KVKK ekseninde deepfake mağdurunun izleyebileceği somut yolları anlatır.
Deepfake İçeriğinin Hukuki Niteliği
Bir deepfake içeriği aynı anda birden çok hukuki sonuç yaratabilir: kişinin resmi ve sesi üzerindeki hakkın ihlali, özel hayatın gizliliğinin çiğnenmesi ve içerik cinsel nitelikliyse ayrıca ağırlaşan bir haksızlık. Mağdurun ilk yapması gereken, içeriğin gerçek olmadığını ortaya koyacak teknik izleri korumaktır; çünkü sahtelik iddiası ispat gerektirir.
İçeriğin Kaldırılması İçin Erişim Engeli
5651 sayılı Kanun, kişilik haklarını ihlal eden yayınlar için içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi yolunu tanır. Deepfake'te hız kritik olduğundan:
- İçeriğin bulunduğu her URL ekran görüntüsü ve tarih bilgisiyle tek tek kaydedilir.
- Platforma bildirim yapılırken içeriğin sahte/üretilmiş olduğu açıkça belirtilir.
- Sulh ceza hâkimliğine erişim engeli talebi, içeriğin yayıldığı adreslerle birlikte sunulur.
Engelleme kararı sonrası içeriğin başka hesaplarda yeniden yayınlanma riski için takip sürdürülmelidir.
KVKK ve Verinin İşlenmesi Boyutu
Deepfake üretiminde kişinin biyometrik verisi sayılabilecek yüz ve ses örnekleri işlenir. KVKK kapsamında veri sorumlusuna başvuru ve ardından Kurula şikâyet yolu, içeriği üreten ya da barındıran taraf tespit edilebildiğinde gündeme gelir. Bu yol, tazminat davasından bağımsız işleyebilir.
Tazminat Talebinin Kurulması
Manevi tazminatta içeriğin yaygınlığı, mağdurun toplumsal konumu ve ihlalin süresi belirleyicidir. Maddi zarar iddiası varsa (iş kaybı, itibar temelli gelir düşüşü) bunun somut belgeyle desteklenmesi gerekir. Failin kimliği başta bilinmiyorsa, ceza soruşturmasındaki IP ve hesap tespitleri hukuk davasında delil olarak kullanılabilir; bu nedenle iki süreç birbirini besleyecek şekilde planlanmalıdır.
Değerlendirme
Deepfake dosyalarında teknik ispat ile hukuki sürecin zamanlaması iç içedir; içerik çoğaldıkça delil toplama zorlaşır. Somut olayın koşullarına göre erişim engeli, ceza şikâyeti ve tazminat yollarının hangi sırayla yürütüleceği değişebileceğinden, kişiye özel hukuki değerlendirme almak yerinde olur.