Ceza yargılamasında istinaf ve temyiz aşaması, yalnızca esasa ilişkin itirazların değil, yargılamanın hukuka uygun bir mahkemede yapılıp yapılmadığının da denetlendiği aşamadır. CMK usul düzeni, TCK'daki nitelendirme ve 5275 sayılı kanun kapsamındaki infaz sonuçları bir arada okunduğunda, görev tartışmasının pratik etkisi netleşir.
Görev Hatası Neden Belirleyicidir?
Suçun nitelendirilmesi değişince görevli mahkeme de değişebilir. Ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren bir eylemin asliye ceza mahkemesinde yargılanması, hükmün esasına ilişkin tartışmadan bağımsız bir hukuka aykırılık oluşturur. Bu nedenle başvuru dilekçesinde nitelendirme itirazı ile görev itirazı birlikte kurulmalı, iddianamede yer alan eylem tanımı ile hükümdeki nitelendirme karşılaştırmalı biçimde gösterilmelidir.
Başvuru Nasıl ve Nereye Yapılır?
- Başvuru, hükmü veren mahkemeye verilecek dilekçe ile ya da zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır.
- Süre, hükmün yüze karşı açıklanması hâlinde açıklamayla; yokluğunda ise gerekçeli kararın tebliğiyle işlemeye başlar.
- Süre içinde yalnızca başvuru yapılıp gerekçe sonradan sunulacaksa bu durum dilekçede belirtilir.
- Tutuklu sanık bakımından başvurunun kurum aracılığıyla yapılabileceği gözetilir.
Dilekçede Somutlaştırılması Gereken Başlıklar
- Delillerin değerlendirilmesindeki çelişkiler, dosya sayfalarına atıfla
- Toplanmayan delillerin hangi sonucu değiştireceği
- Savunma hakkının kısıtlandığı anlar
- Lehe hükümlerin uygulanmaması
- Gerekçenin hükümle uyumsuz olduğu noktalar
Genel ifadelerle yazılan başvurular, denetim kapsamını daraltır. Her itirazın hangi belgeye veya duruşma tutanağına dayandığı gösterilmelidir.
Uzlaştırma Usulünün Atlanması
Kanunda uzlaştırma kapsamında sayılan bir suç bakımından uzlaştırma usulü işletilmeden hüküm kurulması, başlı başına bir hukuka aykırılık nedenidir. Bu husus başvuru aşamasında ayrıca ileri sürülmelidir. Uzlaşma kapsamındaki dosyalarda tarafların anlaşması yargılamayı sonlandırabileceğinden, başvuru öncesinde bu ihtimalin değerlendirilmesi hem süre hem sonuç bakımından anlam taşır.
Temyiz Edilebilirlik Kontrolü
Bölge adliye mahkemesi kararlarının bir kısmı kesin niteliktedir. Bu nedenle karar elde edildiğinde önce kararın temyize açık olup olmadığı incelenmeli; kesin nitelikteki bir karara karşı yapılan başvuruyla süre tüketilmemelidir. Kesinlik hâlinde, koşulları varsa olağanüstü başvuru yolları ayrıca değerlendirilir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kanun yolu süreleri kesin olduğundan ve kaçırıldığında telafisi bulunmadığından, karar tebliğ edildiğinde gecikmeksizin hukuki destek alınması gerekir.