Ceza yargılamasında ilk derece kararından sonra iki farklı denetim mekanizması işler ve bunların ispat bakımından kapsamı aynı değildir. İstinaf aşaması, koşulları varsa maddi olayın yeniden ele alındığı bir denetim sunarken; temyiz aşaması esas olarak hukuka aykırılık denetimidir. Bu ayrımın gözden kaçırılması, delil taleplerinin yanlış aşamada ileri sürülmesine ve fiilen değerlendirilmemesine yol açar. Rehber CMK, TCK ve 5275 sayılı Kanun ekseninde ilerler.
İstinafta Kapının Açık Kaldığı Yer
İstinaf incelemesinde, dosya üzerinden karar verilebileceği gibi duruşma açılması da mümkündür. Duruşma açıldığında tanık yeniden dinlenebilir, eksik bırakılan bir bilirkişi incelemesi yaptırılabilir ve savunmanın delilleri değerlendirilebilir. Bu nedenle ilk derecede reddedilen ya da hiç ileri sürülememiş delil talepleri, istinaf dilekçesinde gerekçesiyle birlikte yeniden ve somut olarak yazılmalıdır. "Delillerimiz sunulacaktır" biçimindeki genel ifadeler, talebin değerlendirilmesini sağlamaz.
Temyizde Ne Tartışılır
- Suç vasfının hatalı belirlenmesi
- Cezanın belirlenmesinde ve indirim maddelerinin uygulanmasında hukuka aykırılık
- Delillerin hukuka aykırı yolla elde edilmiş olması
- Gerekçenin denetime elverişli biçimde kurulmaması
- Savunma hakkının kısıtlanması niteliğindeki usul işlemleri
Buna karşılık, iki tanık beyanından hangisine üstünlük tanınacağı gibi doğrudan takdire ilişkin tartışmalar bu aşamada karşılık bulmaz. Bu nedenle temyiz dilekçesi, olayı yeniden anlatan bir metin değil; kararın hangi hukuk kuralına aykırı düştüğünü gösteren bir denetim metni olarak kurulmalıdır.
Süre ve Şeklin Esasa Baskın Çıktığı Anlar
Başvuru süresi, hükmün yüze karşı açıklanması ile yokluğunda verilmesi hâllerinde farklı başlangıç noktalarına bağlıdır. Sürenin kaçırılması hâlinde esasa ilişkin en güçlü itiraz dahi incelenmez. Başvurunun süresinde yapılıp gerekçenin sonradan tamamlanması mümkün olsa da, gerekçesiz bırakılan başvurular denetimin kapsamını daraltır. Tebligatın usulüne uygunluğu ile eski hâle getirme koşulları, süre kaçırıldığı düşünülen dosyalarda ilk kontrol edilmesi gereken başlıklardır.
Delil Değerlendirmesindeki Hatayı Yazıya Dökmek
Hatayı göstermenin en etkili yolu, karardaki her tespiti dosyadaki belge ile karşılaştıran bir tablo kurmaktır: kararın hangi sayfasında hangi tespit yapıldığı, bu tespitin dayandığı delil ve o delilin dosyadaki gerçek içeriği. Çelişkinin bu düzeyde gösterilmesi, gerekçe denetimi bakımından somut bir dayanak sağlar.
İnfaz Boyutunu Baştan Hesaba Katmak
Kararın sonucu yalnızca ceza miktarıyla sınırlı değildir; denetimli serbestlik, koşullu salıverilme ve infaz rejimi bakımından doğuracağı etkiler de 5275 sayılı Kanun çerçevesinde önceden değerlendirilmelidir. Bu değerlendirme, başvuru yollarının kullanılmasına ilişkin tercihi de etkileyebilir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Suçun niteliği, dosyadaki delil durumu ve kararın gerekçesi sonucu değiştirdiğinden, kanun yoluna başvurmadan önce dosya üzerinden ayrıntılı hukuki değerlendirme yapılması gerekir.