Ceza soruşturmasında verilen tutuklama, adli kontrol, elkoyma ve arama kararları, sonucu beklemeden hemen etki doğuran işlemlerdir. Bu nedenle CMK, bunlara karşı hızlı bir denetim yolu öngörür. İtirazın etkili olması ise sürenin kaçırılmamasına ve dilekçenin doğru gerekçeye oturtulmasına bağlıdır.
İtiraz Süresi ve Doğru Mercii
CMK, hâkim kararlarına ve kanunun gösterdiği mahkeme kararlarına karşı, kararın öğrenildiği günden itibaren yedi gün içinde itiraz edilmesini düzenler. İtiraz dilekçesi, kararı veren mercie verilir; o merci kararını düzeltmezse dosya itirazı incelemeye yetkili mercie gönderilir. Dilekçenin doğrudan üst mercie verilmesi süreyi kesmez sayılmadığından esasa etkili olmasa da, dosyanın dolaşımda kaybettiği günler tutukluluk gibi tedbirlerde fiilen zarar doğurur.
Tutuklulukta Süreklilik Taşıyan Denetim
Tutukluluk yalnızca itiraz yoluyla denetlenmez. CMK, şüpheli veya sanığın her aşamada salıverilme talebinde bulunabileceğini ve tutukluluk hâlinin belirli aralıklarla resen incelenmesi gerektiğini düzenler. Bu inceleme dosya üzerinden yapıldığında, savunmanın yazılı beyanını önceden sunması sonucu etkileyebilir. Bu nedenle itiraz reddedilse dahi, sonraki inceleme dönemleri için yeni gerekçelerle talep hazırlanması sürecin doğal parçasıdır.
Etkili İtiraz Gerekçesi Nasıl Kurulur?
- Kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delilin hangi belgede bulunduğunun sorgulanması
- Kaçma şüphesi bakımından sabit ikamet, iş ve aile bağlarının belgeyle gösterilmesi
- Delil karartma ihtimalinin, tüm deliller toplandıktan sonra ortadan kalktığının ortaya konması
- Adli kontrolün neden yeterli bir tedbir olacağının somut önerilerle açıklanması
- Sağlık durumunun ceza infaz kurumu koşullarıyla bağdaşmadığına ilişkin raporlar
Elkoyma ve Aramaya İlişkin Farklar
Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcı veya kolluk tarafından yapılan elkoyma, kanunda öngörülen süre içinde hâkim onayına sunulmak zorundadır. Onay alınmamışsa işlem hukuka aykırı hâle gelir ve elde edilen delilin değerlendirilmesi tartışmalı olur. Bu nedenle itiraz dilekçesinde yalnızca tedbirin ölçüsüzlüğü değil, usulüne uygun kurulup kurulmadığı da ayrıca ileri sürülmelidir. TCK kapsamındaki suçun niteliği ile 5275 sayılı Kanundaki infaz rejimi, tedbirin ağırlığı değerlendirilirken birlikte gözetilir.
İç Hukuk Tüketildikten Sonra
Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına ilişkin ihlal iddiaları bakımından, olağan kanun yolları tüketildikten sonra Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolu açıktır. Bu başvurunun da kendi süresi bulunduğundan, itiraz reddedildiğinde bu takvimin hemen başlatılması gerekir.
Dosyanın Kısıtlanmış Olması
Soruşturmanın gizliliği nedeniyle dosyaya erişim kısıtlanmışsa, itiraz gerekçesi ifade tutanakları ve mevcut bilgiler üzerinden kurulur. Kısıtlama kararının kapsamı da ayrıca itiraza konu edilebilir; savunmanın hangi belgeye erişemediğini somut olarak belirtmesi bu talebi güçlendirir.
Bu açıklamalar genel niteliktedir. Her dosyada isnadın kapsamı ve delil durumu farklı olduğundan, tedbir kararı tebliğ edilir edilmez bir ceza avukatıyla çalışmak süre ve gerekçe yönetimi bakımından belirleyicidir.