Kovuşturma aşaması, iddianamenin kabulüyle başlayan ve delilin artık dosyaya girmekle kalmayıp mahkeme önünde tartışıldığı evredir. Bu evrede savunmanın en sık kaybettiği şey delil değil, zamandır: reddedilen bir talebin ne zaman ve nasıl yeniden gündeme getirileceği bilinmediğinde, dosya hüküm aşamasına eksik girer. Aşağıda CMK çerçevesinde ispat faaliyetinin duruşma takvimiyle birlikte nasıl planlanacağı ele alınmaktadır.
Delil Talebini Duruşmadan Önce Kurmak
Duruşma salonunda sözlü olarak dile getirilen talepler çoğu kez tutanağa özet biçimde geçer. Bu nedenle her delil talebinin yazılı dilekçeyle, hangi vakıayı ispat edeceği açıkça belirtilerek sunulması gerekir. Bir tanığın hangi olay anını gördüğü, bir kayıt talebinin hangi çelişkiyi gidereceği yazılmadığında, talebin reddi de aynı ölçüde soyut kalır ve sonraki aşamada tartışılması zorlaşır.
Reddedilen Talep Ne Zaman Tekrarlanır
- Ret ara kararının tutanağa nasıl geçtiği kontrol edilir; eksik veya yanlış yazım varsa aynı oturumda düzeltme istenir.
- Ret gerekçesi karşılanacak biçimde talep yeniden kurgulanır; aynı metnin tekrarı sonuç doğurmaz.
- Yeni delil ortaya çıktığında talep, delil değişikliğine dayanarak yenilenir.
- Esas hakkındaki savunmada, reddedilen taleplerin listesi ve her birinin ispat konusu ayrıca belirtilir.
Süreye Bağlı İtirazların Kaçırılması
Kovuşturma sırasında verilen bazı kararlar, esas hükümden bağımsız olarak ve kısa süreler içinde itiraza tabidir. Tutuklulukla, adli kontrolle veya el konulan eşyayla ilgili kararlar bunların başında gelir. Bu kararlarda sürenin başlangıcı, sanığın veya müdafiin hazır bulunup bulunmamasına göre tefhim ya da tebliğ anına bağlanır. Duruşmada hazır bulunulmayan bir oturumda verilen karar, tebligatın gecikmesi hâlinde fiilen çok daha dar bir zaman aralığı bırakır. Bu nedenle her oturum sonrası tutanağın temini ve sürelerin tek bir takvime işlenmesi, savunmanın rutin işlerinden biri olmalıdır.
Delilin Hukuka Uygunluğu Ayrı Bir Başlıktır
Bir delilin dosyada bulunması, hükme esas alınabileceği anlamına gelmez. Elde ediliş biçimi tartışmalı kayıtlar, arama ve el koyma işlemlerinin dayanağı, iletişim tespitinin kapsamı gibi konular ayrı ayrı incelenmeli; itirazlar delilin içeriğine değil, öncelikle elde edilme sürecine yöneltilmelidir. Bu tartışma yalnızca beraat sonucunu değil, TCK kapsamındaki nitelendirmeyi ve dolayısıyla 5275 sayılı Kanun bakımından infaz rejimini de etkileyebilir.
Hüküm Öncesi Son Kontrol
Esas hakkında mütalaaya karşı beyanda bulunmadan önce; dosyadaki tüm ara kararların, karşılanmamış delil taleplerinin ve tutanak çelişkilerinin tek bir listede toplanması yararlıdır. Bu liste, kanun yolu aşamasının da iskeletini oluşturur.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir; suç tipi, dosyanın kapsamı ve mahkemenin usulü sonucu değiştirebilir. Yargılamanın her aşamasında müdafi desteğiyle hareket edilmesi, süreye bağlı kayıpların önüne geçilmesini kolaylaştırır.