Soruşturma aşamasında verilen kararların çoğu, esas hükümden çok önce kişinin hayatını doğrudan etkiler. Tutuklama, el koyma veya adli kontrol kararlarına karşı itiraz yolu açıktır; ancak itirazın hangi mercie, hangi süre içinde yapılacağı tedbirin türüne göre değişir ve bu ayrım kaçırıldığında başvuru esastan incelenmeden reddedilir.
İtirazın Genel Kuralı
Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre hâkim kararlarına ve kanunun gösterdiği hâllerde mahkeme kararlarına karşı itiraz edilebilir. Kural olarak itiraz, kararın öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde, kararı veren mercie verilecek dilekçe veya tutanağa geçirilmek üzere zabıt kâtibine beyanla yapılır. Karar veren merci itirazı yerinde görürse kendisi düzeltir; görmezse dosyayı incelemeye yetkili mercie gönderir.
Tedbir Türüne Göre Yol Ayrımı
- Tutuklama kararına itiraz ile tahliye talebi farklı taleplerdir; ikincisi süreye bağlı olmaksızın her aşamada yapılabilir.
- Tutukluluğun devamına ilişkin kararlar belirli aralıklarla resen incelenir; bu incelemeler itiraz hakkını ortadan kaldırmaz.
- Adli kontrol tedbirinin kaldırılması veya değiştirilmesi ayrıca talep edilebilir.
- El koyma kararlarında, taşınmaz ve hak bakımından öngörülen özel usuller gözetilir.
- Yakalama ve gözaltına ilişkin şikâyet, sulh ceza hâkimliğine yapılır ve hâkimlik kısa sürede karar verir.
Görevli Mahkeme Tartışması
Görevli mahkemenin belirlenmesi, isnat edilen suçun kanundaki karşılığına göre yapılır. İddianamedeki nitelendirme ile dosyadaki delillerin işaret ettiği nitelendirme farklıysa, görev itirazı yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir ve mahkemece resen gözetilir. Buna karşılık yetkiye ilişkin itirazın ileri sürülme zamanı sınırlıdır; bu iki kavramın karıştırılması sık rastlanan bir hatadır.
İtiraz Dilekçesini Güçlendiren Unsurlar
- Kararın dayandığı somut delil ile itiraz edilen noktanın birebir eşleştirilmesi.
- Kuvvetli suç şüphesinin dayanağı olarak gösterilen belgenin dosyadaki karşılığının gösterilmesi.
- Kaçma veya delil karartma şüphesine karşı somut yaşam bağlarının belgelenmesi.
- Daha hafif bir tedbirin yeterli olacağına ilişkin ölçülülük değerlendirmesi.
- Kısıtlama kararı varsa, savunma hakkı bakımından doğurduğu sonucun ayrıca dile getirilmesi.
İnfaz Aşamasıyla Bağlantı
Hüküm kesinleştikten sonra 5275 sayılı Kanun kapsamında infaz hâkimliğine yapılacak başvurular ayrı bir usule tabidir. Soruşturma aşamasında kaçırılan itiraz, bu aşamada telafi edilemez.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir. Dosyanın kapsamı ve isnadın türü itiraz stratejisini değiştirdiğinden, kararın öğrenildiği gün müdafi ile görüşülmesi gerekir.