İddianamenin kabulüyle başlayan kovuşturma aşamasında ilk sorulan sorulardan biri, dosyaya hangi mahkemenin bakacağıdır. Görev meselesi teknik bir ayrıntı gibi görünse de, yanlış mahkemede geçen aylar hem savunma hazırlığını hem de delillerin toplanma sırasını doğrudan etkiler. CMK ve TCK ekseninde yürüyen bu rehber, görevli mahkemenin belirlenmesini uygulama açısından ele alır ve süreçte delil eksikliğinin nasıl kalıcı hale geldiğini gösterir.
Görev, İsnadın Nitelendirilmesiyle Birlikte Değişir
Görevli mahkeme, iddianamede yer alan sevk maddelerine ve öngörülen cezanın üst sınırına göre belirlenir. Ancak yargılama sırasında fiilin hukuki niteliği değişebilir; bu durumda görev de yeniden değerlendirilir. Savunma açısından önemli olan nokta şudur: nitelendirmeye yönelik itiraz yalnızca ceza miktarını değil, yargılamanın yürüyeceği mahkemeyi ve dolayısıyla usul rejimini de etkiler. Bu nedenle nitelendirme tartışması kovuşturmanın başında gündeme getirilmelidir.
Görev İtirazının Zamanlaması
Görev kuralları kamu düzenine ilişkindir ve yargılamanın her aşamasında dikkate alınabilir. Buna rağmen itirazın geç yapılması pratikte kayıp doğurur: tanıklar dinlenmiş, dosya olgunlaşmış ve savunma stratejisi belirli bir mahkeme pratiğine göre kurulmuş olur. Dosya görevsizlikle gönderildiğinde ise yeniden bir hazırlık dönemi başlar.
Delil Eksikliği Bu Aşamada Neden Kalıcılaşır?
- Soruşturmada toplanmayan kamera veya iletişim kayıtları, saklama süresi dolduğu için kovuşturmada artık temin edilemez.
- Görev tartışması sürerken delil toplama talepleri askıya alınır ve zamanaşımına uğrayan teknik veriler kaybolur.
- Tanık beyanları arasındaki çelişkiler, aradan geçen süre nedeniyle giderilemez hale gelir.
- Lehe olan belge, savunma tarafından talep edilmediği için dosyaya hiç girmez.
Kovuşturmaya Hazırlık İçin Somut Kontroller
- İddianamedeki sevk maddeleriyle anlatılan fiilin birbirini karşılayıp karşılamadığı satır satır karşılaştırılır.
- Soruşturma dosyasındaki her delilin kaynağı ve elde ediliş biçimi listelenir; hukuka aykırı elde edildiği düşünülen delil ayrı başlık altında toplanır.
- Toplanmasını istediğiniz delil, neden gerekli olduğu açıklanarak yazılı talep haline getirilir; sözlü talepler duruşma tutanağına geçmediğinde yok hükmündedir.
- Tutuklu dosyalarda tahliye ve adli kontrol taleplerinin gerekçesi her aşamada güncellenir.
- Duruşma tutanaklarının bir sonraki celseden önce okunması, düzeltilmesi gereken hususları zamanında gündeme getirmeyi sağlar.
Yazılı Talebin Gücü
Kovuşturma aşamasında savunmanın en güçlü aracı, gerekçeli ve dosyaya girmiş yazılı taleplerdir. Reddedilen bir talep bile dosyada iz bırakır; kanun yolu aşamasında eksik incelemeyi göstermenin yolu çoğu zaman bu izlerden geçer. Talebin hangi olguyu ispata yöneldiği açıkça yazıldığında, ret kararının denetlenmesi de kolaylaşır.
Bu yazı yalnızca genel bilgi vermek üzere kaleme alınmıştır; hiçbir somut dosyanın yerini tutmaz. Ceza yargılamasında kararların sonuçları ağır olduğundan, savunmanın en baştan bir avukat eşliğinde kurulması önem taşır.