Soruşturma, dosyanın sessiz ama en belirleyici evresidir. Bu aşamada atılmayan bir adım, kovuşturmada telafi edilemez. CMK, TCK ve 5275 sayılı Kanun ekseninde bu rehber, soruşturmada zamanın nasıl planlanacağına ve delil eksikliği riskinin nasıl azaltılacağına odaklanır.
Takvimi Kim Belirliyor
Soruşturmanın temposunu savcılık belirler; ancak taraflar bu tempoyu talepleriyle etkileyebilir. Şüpheli tarafında amaç, lehe delillerin kaybolmadan dosyaya girmesini sağlamaktır. Mağdur veya şikayetçi tarafında ise amaç, delilin kaybolmasına yol açacak gecikmeyi önlemektir. Her iki durumda da beklemek pasif bir tercih değildir; kamera kayıtları, iletişim verileri ve dijital kayıtlar belirli sürelerin ardından erişilemez hâle gelebilir.
Birbirine Karıştırılan Üç Süre
- Şikayet süresi: yalnızca şikayete bağlı suçlarda işler ve fail ile fiilin öğrenilmesinden itibaren hesaplanır.
- Dava zamanaşımı: suçun kanunda öngörülen cezasına göre değişir ve kural olarak resen dikkate alınır.
- Kararlara karşı başvuru süreleri: kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz gibi, tebliğ tarihine bağlı olarak işleyen sürelerdir.
Bu üçünün karıştırılması, en sık görülen ve en pahalıya mal olan hatadır. Dosyanın başında hangi suç tipinin tartışıldığı belirlenip her biri için ayrı satır açılmalıdır.
Süre Planının Kurulma Sırası
- Fiilin gerçekleştiği tarih ve öğrenildiği tarih ayrı ayrı yazılır.
- Suç niteliğine göre şikayete bağlı olup olmadığı belirlenir.
- Kaybolma riski taşıyan deliller listelenir ve bunların temini için erken talep hazırlanır.
- Her talebin sonucu ve tarihi tek bir takip tablosuna işlenir.
- Verilecek karara karşı başvuru yolları, karar gelmeden önce belirlenir.
Erken Talepler Neden Belirleyicidir
Görüntü kayıtları, konum ve iletişim verileri, banka hareketleri ve dijital cihaz incelemeleri gibi deliller zamana duyarlıdır. Bu delillerin toplanması yönündeki talepler soruşturmanın erken safhasında ve hangi kaynaktan hangi dönem için istendiği belirtilerek yapılmalıdır. "Tüm kayıtların istenmesi" biçimindeki genel talepler, kaynağı ve dönemi belirsiz olduğu için çoğu zaman sonuçsuz kalır. İfade alınmadan önce dosya kapsamının incelenmesi ve beyanın belgelerle uyumlu hazırlanması da aynı ölçüde önemlidir.
Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir. Suçun türü, delillerin kaynağı ve dosyanın kapsamı süre hesabını ve izlenecek usulü değiştirdiğinden, soruşturma aşamasında atılacak adımların bir hukukçuyla birlikte planlanması, sonradan giderilemeyecek kayıpların önüne geçer.