İddianamenin kabulüyle dosya soruşturma evresinden kovuşturmaya geçer ve o andan itibaren hangi mahkemenin yargılama yapacağı, esasa ilişkin savunmadan önce netleşmesi gereken bir usul meselesine dönüşür. Bu rehber, görev tartışmasını duruşma takviminden önce görmek ve tebligattaki gecikmelerin savunma hazırlığını daraltmasını önlemek isteyenler için hazırlandı.
Görev Kamu Düzenindendir, Taraf İradesiyle Değişmez
CMK sisteminde görev kuralları kamu düzenine ilişkindir. Taraflar anlaşarak bir mahkemeyi görevli hâle getiremez; mahkeme de görevli olmadığını yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetir. Dolayısıyla görev itirazının ilk celsede yapılmazsa düşer gibi bir mantığı yoktur. Ancak geç fark edilen görev sorunu, aylarca süren bir duruşma emeğinin başka bir mahkemede yeniden kurulmasına yol açar; bu da fiilî bir zaman ve delil kaybıdır.
Görevi Belirleyen Somut Veriler
Uygulamada belirleyici olan, iddianamedeki sevk maddesinin niteliği ve öngörülen cezanın üst sınırıdır. TCK kapsamındaki suç tipinin temel hâlinin mi yoksa nitelikli hâlinin mi tartışıldığı, dosyanın asliye ceza ile ağır ceza arasındaki ayrımını doğrudan etkiler. Ek iddianame, birleştirme talebi veya suç vasfının duruşma sırasında değişmesi de görev zeminini kaydırabilir. Bu nedenle sevk maddeleri, iddianame kabul kararının hemen ardından tek tek okunmalı ve olası vasıf değişikliği senaryoları yazılı olarak not edilmelidir.
Tebligat Gecikmesi Savunmayı Nasıl Sıkıştırır?
Kovuşturma evresinin en sessiz riski, duruşma gününün sanığa veya müdafiye geç ulaşmasıdır. Adres değişikliğinin bildirilmemesi, eski adrese yapılan tebliğ, kurum içi dağıtım gecikmesi ya da elektronik tebligat kutusunun düzenli izlenmemesi; hazırlık süresini birkaç güne indirir. Pratik önlem şudur: adres ve iletişim bilgileri dosyaya girer girmez güncellenir, elektronik tebligat kutusu için sabit bir kontrol günü belirlenir, duruşma günleri dosya sisteminden düzenli aralıklarla doğrulanır. Tebligatın usulüne aykırı olduğu düşünülüyorsa, öğrenme tarihi ve bunu destekleyen kayıtlar gecikmeden belgelendirilmelidir.
Duruşma Öncesi Kısa Kontrol Listesi
- İddianame sevk maddeleri ile mahkemenin görev alanı karşılaştırıldı mı?
- Dosyada bekleyen bir birleştirme veya ayırma talebi var mı?
- Tebliğ evrakının tarihi, muhatabı ve tebliğ şekli kontrol edildi mi?
- Tanık ve bilirkişi taleplerinin duruşmadan önce sunulacağı tarih belirlendi mi?
- Tutukluluk veya adli kontrol devam ediyorsa buna ilişkin talepler ayrı dilekçeye ayrıldı mı?
Görevsizlik Kararı Verilirse
Görevsizlik kararı dosyayı kapatmaz; yargılamayı yetkili ve görevli mahkemeye taşır. Bu geçişte en çok gözden kaçan nokta, önceki mahkemede alınan beyanların ve toplanan delillerin yeni mahkemede nasıl değerlendirileceğidir. Karar sonrası ilk iş, dosyanın hangi mahkemeye gönderildiğini takip etmek ve yeni esas numarası üzerinden talep dilekçelerini yenilemektir. Kovuşturma sırasında infaz rejimine ilişkin bir tartışma doğmuşsa, 5275 sayılı Kanun çerçevesindeki değerlendirmelerin ayrı bir başlıkta ele alınması dosyanın dağılmasını önler.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte bilgilendirmedir. Her ceza dosyasının sevk maddeleri, delil durumu ve tebligat geçmişi farklıdır; adımları atmadan önce dosyanızı bilen bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz yerinde olur.