Ceza muhakemesinde koruma tedbirleri, kararın verildiği anda değil süresi denetlenebildiği ölçüde hukuka uygun kalır. Gözaltı, tutuklama, adli kontrol ve el koyma bakımından CMK ayrı ayrı süre ve inceleme mekanizmaları öngörmüştür. Savunmanın işi, bu mekanizmaların hangisinin ne zaman devreye girdiğini takip etmektir.
Gözaltından Sorgu Aşamasına
Yakalanan kişinin gözaltı süresi, yakalama anından itibaren hesaplanır ve yakalama yerinden hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için gereken yol süresi bu sürenin dışında tutulur. Toplu olarak işlenen suçlarda sürenin uzatılması mümkündür; ancak her uzatma kararı yazılı emirle olmalı ve ilgiliye derhal bildirilmelidir. Gözaltına ve gözaltı süresinin uzatılmasına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Sürenin başlangıç anının tutanaklarda doğru gösterilip gösterilmediği, savunmanın ilk kontrol noktasıdır.
Tutukluluğun Düzenli İncelenmesi
Tutuklama kararına karşı itiraz süresi kısadır ve kararın tefhim veya tebliğinden itibaren işler. Bunun yanında tutukluluk hâli, talep olmasa da belirli aralıklarla resen incelenir; şüpheli veya sanık ile müdafiin bu incelemelerde görüş bildirme imkânı bulunur. Tahliye talebinin reddi kararları da ayrıca itiraza tabidir. Uygulamada savunma, yalnızca ilk itirazı yaparak beklemekte; oysa her yeni inceleme kararı yeni bir itiraz imkânı doğurur.
- Kararın tefhim mi tebliğ mi edildiğini tutanaktan doğrulayın.
- Her inceleme kararının tarihini ayrı bir takvimde izleyin.
- Adli kontrol tedbirinin ölçülülüğünü periyodik olarak tartışmaya açın.
Tebligat Gecikmesi ve Kaçan İtirazlar
Müdafiin dosyaya sonradan girdiği hâllerde kararların önceki adrese tebliğ edilmesi, itiraz sürelerinin farkında olunmadan tükenmesine yol açar. Aynı sorun el koyma kararlarında da yaşanır: taşınmaza veya banka hesabına konulan tedbirin ilgilisine bildirilmemesi, itirazın gecikmesine ve mal varlığının uzun süre kullanılamamasına neden olur. Dosyaya girildiği anda tebligat adresinin güncellenmesi ve UYAP üzerinden bildirim tercihinin kontrol edilmesi bu riski azaltır.
İnfaz Aşamasına Uzanan Etki
Koruma tedbirlerinde geçen süreler, 5275 sayılı Kanun kapsamındaki infaz hesabına yansır. Gözaltı ve tutuklulukta geçen sürenin mahsubu, denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme tarihlerini doğrudan etkiler. Bu nedenle tutukluluk günlerinin ve nakil tarihlerinin baştan itibaren kayıt altında tutulması, sonradan yapılacak hesap itirazlarının dayanağını oluşturur. Tedbirin haksız uygulandığı sonucuna varılan hâllerde koruma tedbirleri nedeniyle tazminat istemi ayrıca gündeme gelebilir.
Kapanış
Bu değerlendirme genel niteliktedir; suç tipi, dosyanın aşaması ve verilen kararın içeriği sonucu değiştirir. Süreleri kaçırmamak için dosyanızın müdafi eşliğinde takip edilmesi önemlidir.