Ceza yargılamasında hakların büyük bölümü, kovuşturma başlamadan önce soruşturma evresinde şekillenir. CMK bu evredeki işlemleri ve denetim yollarını düzenler; suçun tanımı ve unsurları TCK kapsamındadır; kesinleşmiş cezaların yerine getirilmesi ise 5275 sayılı Kanunun alanıdır. Bu üç düzlemin kesişiminde en çok kaybedilen şey ise hak değil, süredir.
Soruşturmanın İtiraza Açık Kararları
Soruşturma evresinde şüpheli veya mağdur bakımından sonuç doğuran birden çok karar verilir: kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, el koyma, arama, adli kontrol ve tutuklama tedbirleri bunların başında gelir. Her birinin itiraz mercii ve süresi ayrıdır. Tedbir kararlarına karşı itiraz, dosyanın seyrini değiştirebileceği için gecikmeden yapılmalıdır; koruma tedbirleri devam ettiği sürece itiraz imkânı da güncelliğini korur.
Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı ve İtiraz Süresi
Şikâyetin ardından savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verirse, bu karara karşı sulh ceza hakimliğine itiraz edilir. Süre, kararın tebliğinden itibaren on beş gündür. Uygulamada en sık karşılaşılan kayıp, kararın şikâyet dilekçesindeki eski adrese tebliğ edilmesi ve ilgilinin durumu süre geçtikten sonra öğrenmesidir. İtiraz dilekçesinde yalnızca kararın hatalı olduğunu söylemek yeterli değildir; hangi delilin toplanmadığı, hangi tanığın dinlenmediği veya hangi kaydın istenmediği tek tek gösterilmelidir.
Adres Bildirimi Bir Savunma Tedbiridir
- Şikâyet veya ifade sırasında verilen adresin güncel olduğundan emin olunması
- Adres değişikliğinin dosyaya derhal bildirilmesi
- Vekil varsa tebligatın vekile yapılacağının açıkça belirtilmesi
- Dosya durumunun düzenli aralıklarla sorgulanması, karar beklenmeden kontrol edilmesi
İtiraz Dilekçesini Kurgulama Sırası
- Kararın tebliğ tarihi dilekçenin başında yazılır.
- Toplanmayan deliller listelenip her biri için neyi ispatlayacağı açıklanır.
- Dosyadaki mevcut delillerin hangi noktada eksik değerlendirildiği gösterilir.
- Yapılması istenen soruşturma işlemleri somut olarak talep edilir.
İnfaz Ayağını Unutmamak
Soruşturma ve kovuşturma sonunda verilen hükümlerin yerine getirilmesi ayrı bir mevzuat düzeni içinde yürür. Bu aşamadaki başvuru ve itirazların da kendi süreleri vardır; dosyanın ceza ayağı kapandığında planlamanın bittiği varsayımı hatalıdır.
Ceza dosyalarında her işlemin kendine ait bir süresi bulunduğundan, genel bilgiyle hareket etmek risklidir. Kendi dosyanızdaki karar türünü ve tebliğ tarihini esas alan bir değerlendirme için müdafi veya vekil desteği almanız gerekir.