İddianamenin kabulüyle dosya yeni bir evreye geçer ve artık tartışma yalnızca suçlamanın içeriğiyle sınırlı değildir: davaya bakan mahkemenin görevli olup olmadığı da başlı başına bir konudur. CMK, TCK ve 5275 sayılı Kanun ekseninde hazırlanan bu rehber, kovuşturmada görev sorununun nasıl ele alınacağını ve hangi usule aykırı işlem sonuçlarını doğurabileceğini inceliyor.
Görev, tarafların iradesine bırakılmamıştır
Ceza yargılamasında görev kamu düzenine ilişkindir; mahkeme her aşamada kendiliğinden inceler ve taraflar da her aşamada ileri sürebilir. Ağır ceza mahkemesinin bakacağı işler kanunda ayrıca belirlenmiştir; bunun dışındaki işlerde asliye ceza mahkemesi görevlidir. Suç vasfının duruşma sırasında değişmesi, görev sorununu yeniden gündeme getirebilir. Bu nedenle iddianamedeki nitelendirme, savunmanın izleyeceği ilk kontrol noktasıdır.
Görevsizlik kararının dosyaya etkisi
- Mahkeme görevli olmadığı sonucuna varırsa dosyayı görevli mahkemeye gönderir
- Görevsizlik kararına kadar yapılmış ve yenilenmesi mümkün olmayan işlemler geçerliliğini korur
- Tutukluluk gibi koruma tedbirlerinin durumu ayrıca değerlendirilir
- Alt dereceli mahkeme, üst dereceli mahkemenin görev alanına giren işte hüküm kuramaz
- Görev uyuşmazlığı doğarsa çözüm merci kanunda gösterilen mahkemedir
Yetki ile görevi karıştırmamak
Görev, hangi tür mahkemenin bakacağını; yetki ise hangi yerdeki mahkemenin bakacağını belirler. Yetkiye ilişkin itirazın ileri sürülebileceği aşama sınırlıdır ve genellikle delillerin ortaya konulmasına başlanmadan önce yapılması beklenir. Bu ayrımı gözden kaçıran savunmalar, haklı bir itirazı zamanında yapamamış olur.
Duruşmada usule ilişkin kontrol başlıkları
Sanığın sorgusundan önce iddianamenin okunması, isnadın anlatılması, müdafi yardımından yararlanma hakkının hatırlatılması ve tanığın usulüne uygun dinlenmesi, sonradan bozma sebebi olarak öne sürülebilecek başlıklardır. Duruşmada yapılan itirazın tutanağa geçirilmesi ise en kritik ayrıntıdır; tutanağa yansımayan bir itiraz, kanun yolu aşamasında pratikte var sayılmaz.
Kanun yolu planını baştan kurmak
Görev ve usul itirazları, istinaf aşamasında öne çıkacak argümanların temelini oluşturur. Bu nedenle itirazlar duruşma boyunca dağınık biçimde değil, dosyanın hangi noktada hangi güvenceyi eksik bıraktığını gösteren bir sıra içinde kurulmalıdır. İnfaz aşamasına ilişkin sonuçların da hüküm kurulurken gözetilmesi, sonradan doğacak sorunları azaltır.
Aktarılanlar genel bilgilendirme niteliğindedir. Suçun niteliği ve dosyanın aşaması izlenecek usulü değiştirdiğinden, duruşma öncesinde iddianameyi bir avukatla birlikte incelemeniz yerinde olacaktır.