İddianamenin kabulüyle dosya kovuşturma aşamasına geçtiğinde, mahkemenin verdiği ara kararlara karşı başvuru mantığı soruşturma dönemindekinden ayrışır. Bu kontrol listesi, CMK çerçevesinde itiraza tabi kararların doğru mercie ve süresi içinde taşınmasını, özellikle de yanlış birime yapılan başvuru nedeniyle hak kaybı yaşanmasını önlemeyi amaçlar.
Önce Kararın Türünü Ayırın
Kovuşturma sırasında verilen her karar itiraz yoluna açık değildir. Tutukluluğun devamına veya adli kontrole ilişkin ara kararlar ile dosya üzerinden verilen bazı kararlar itiraz denetimine tabiyken, davanın esasını çözen hüküm istinaf yoluyla incelenir. Karar türü ayrıştırılmadan kaleme alınan dilekçe, esasa hiç girilmeden usulden reddedilir ve bu ret çoğu zaman süreyi de tüketir.
Yanlış Merci Seçimi Nerede Doğuyor
Ceza usulünde itiraz dilekçesi kural olarak kararı veren mahkemeye sunulur. O mahkeme itirazı yerinde görürse kararını kendisi düzeltir; görmezse dosyayı incelemeye yetkili mercie gönderir. Uygulamada dilekçenin doğrudan üst mercie, nöbetçi bir başka mahkemeye ya da elektronik ortamda ilgisiz bir birime gönderilmesi, evrakın kurum içinde dolaşmasına ve itirazın geç kaydedilmesine yol açar. Tutuklu dosyalarda bu gecikme, özgürlüğü doğrudan etkileyen bir sonuç doğurur.
Dilekçeyi Vermeden Önce Doğrulanacaklar
- Kararın tebliğ mi edildiği yoksa duruşmada yüze karşı mı açıklandığı; sürenin hangi tarihten işlediği
- Dosya numarası, mahkeme adı ve karar tarihinin dilekçe başlığında eksiksiz yer alması
- İtirazın hangi ara karara yöneldiğinin tek tek gösterilmesi, toplu ve muğlak ifadelerden kaçınılması
- Ceza infaz kurumunda bulunan sanık bakımından dilekçenin kurum idaresi aracılığıyla verilmesi imkânının değerlendirilmesi
- Yeni delil veya değişen koşul varsa bunun dilekçeye ek olarak konulması
Süreyi Koruyan Sıralı Adımlar
- Tebliğ ya da tefhim tarihini yazılı olarak kayda geçirin, sözlü bilgiye dayanmayın.
- Son günü değil, ondan önceki bir ara kontrol gününü hedefleyin.
- Dilekçeyi kararı veren mahkemeye havale ettirip havale kaydını saklayın.
- Elektronik gönderimde işlemin tamamlandığını gösteren kaydı dosyaya ekleyin.
- Birkaç gün sonra dosyanın incelemeye gidip gitmediğini kontrol edin.
Ret İhtimaline Karşı İkinci Plan
İtirazın reddi halinde amaç aynı gerekçeyi tekrarlamak değil, ret kararının dayandığı noktayı hedef alan yeni bir talep kurmaktır. Koşullarda değişiklik varsa (tanık beyanının alınması, rapor gelmesi, tutukluluk süresinin uzaması gibi) bu değişiklik yeni bir talebin dayanağı olabilir. Duruşma tutanaklarına geçirilen beyanlar da sonraki aşamada dayanak oluşturur; bu nedenle talebin tutanağa doğru yazıldığı her celse kontrol edilmelidir.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her dosyanın kendi delil durumu ve aşaması sonucu değiştirebilir. Bir ceza dosyasında adım atmadan önce dosyayı bizzat inceleyen bir hukukçudan görüş alınması yerinde olur.