Ceza muhakemesinde hak kaybının en yaygın nedeni, esasa ilişkin zayıflık değil, karara karşı yanlış kanun yoluna ya da yanlış mercie başvurulmasıdır. CMK, TCK ve 5275 sayılı Kanun ekseninde her karar türünün kendi başvuru yolu, kendi süresi ve kendi mercii vardır.
Kararın Türü Yolu Belirler
Soruşturma evresinde verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı itiraz yolu işler ve başvuru sulh ceza hâkimliğine yapılır. Tutuklama, adli kontrol ve el koyma gibi koruma tedbiri kararlarına karşı da itiraz söz konusudur; ancak bu kararlarda süre daha kısadır. Kovuşturma sonunda verilen hükümler bakımından ise istinaf devreye girer; bölge adliye mahkemesi kararlarının bir bölümü ise temyize açıktır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı ise klasik istinaf yolu yerine itiraz yoluna tabidir ve bu ayrım sıklıkla gözden kaçar.
Süre Ne Zaman İşlemeye Başlar
Süre, kararın yüze karşı açıklanması hâlinde bu tarihten, yokluğunda verilmişse tebliğ tarihinden itibaren hesaplanır. Duruşmada hazır bulunan sanığın ayrıca tebliğ beklemesi, çoğu dosyada süreyi kaçırması demektir. Gerekçeli kararın sonradan yazılacak olması, başvuru süresini kendiliğinden ertelemez; süresinde yapılan başvuru gerekçe tebliğ edildikten sonra ayrıntılı dilekçeyle tamamlanabilir.
Mercide Yanılma Hakkı Ortadan Kaldırır mı
Ceza muhakemesi hukukunda kanun yolunun ya da başvurulacak merciin belirlenmesinde yapılan yanılma, süresi içinde başvurulmuş olmak koşuluyla başvuranın hakkını ortadan kaldırmaz; dilekçe görevli mercie gönderilir. Bu güvence önemlidir, ancak sınırsız değildir: koruyucu olan şey başvurunun süresinde yapılmış olmasıdır. Süre geçtikten sonra doğru mercie yapılan başvuru bu korumadan yararlanamaz. Bu nedenle tereddüt hâlinde beklemek yerine süresinde başvurmak esastır.
Başvuru Dilekçesinin Kurgusu
- Karar tarihi, öğrenme biçimi ve son gün dilekçenin başında açıkça belirtilir.
- Hangi karara karşı hangi yola başvurulduğu tek cümleyle yazılır.
- Eksik değerlendirilen deliller, dosyadaki sayfa ve tutanak bilgisiyle gösterilir.
- Toplanması istenen deliller, neyi ispatlayacağı belirtilerek sıralanır.
- Hukuka aykırı yöntemle elde edildiği düşünülen deliller ayrı başlık altında tartışılır.
Süre Kaçırıldığında Kalan İmkân
Kusuru olmaksızın süreyi geçirdiğini ileri süren kişi için eski hâle getirme kurumu öngörülmüştür. Bu talep, engelin ortadan kalkmasından itibaren kısa bir süre içinde ve engeli somut olarak ortaya koyan belgelerle yapılmalıdır; genel nitelikte mazeret beyanları çoğunlukla yeterli görülmez. İnfaz aşamasındaki uyuşmazlıklar ise 5275 sayılı Kanun çerçevesinde infaz hâkimliğinin görev alanına girer ve mahkûmiyet hükmüne karşı kanun yoluyla karıştırılmamalıdır.
Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir. Dosyanın aşaması ve kararın içeriği başvurulacak yolu değiştirebileceğinden, kararın öğrenildiği gün bir hukukçuyla görüşmek en güvenli yaklaşımdır.