Ceza muhakemesinde koruma tedbirlerine yönelik itirazlar, esasa ilişkin savunmadan önce sonuç doğurur. Ancak bu başvurular kısa sürelere ve merci kurallarına bağlıdır. Yanlış makama yöneltilen bir itiraz, dosyayı ilerletmediği gibi tedbirin devam ettiği süreyi de uzatır.
Hangi Tedbir, Hangi Merci?
CMK sistematiğinde tutuklama, adli kontrol, el koyma, arama ve iletişimin denetlenmesi gibi tedbirler farklı makamlarca kararlaştırılır. Soruşturma evresinde hakimlik kararlarına yapılan itirazlar, kanunda gösterilen bir başka hakimlik veya mahkemeye gider; kovuşturma evresinde ise itiraz mercii mahkemenin konumuna göre belirlenir. En sık yapılan hata, itirazın kararı veren makama hitaben yazılmasının yeterli olduğunu düşünmek değil, dilekçeyi hiç merci göstermeden vermek ve dosyanın yönlendirilmesini beklemektir.
İtiraz ile Kanun Yolunu Ayırmak
Tedbir kararlarına karşı gidilen yol itirazdır; hükme karşı gidilen yol ise istinaf ve devamıdır. Bu ikisi karıştırıldığında dilekçe usulden reddedilir ve süre çoğu zaman yeniden kazanılmaz. Tutukluluğun devamına ilişkin kararlar için ise periyodik incelemeler ayrıca takip edilmeli, her inceleme kararı ayrı bir itiraz imkânı olarak değerlendirilmelidir.
İtiraz Dilekçesini Güçlendiren Unsurlar
- Kuvvetli suç şüphesini karşılayan somut delilin dosyada gösterilmemiş olması
- Kaçma ve delil karartma şüphesinin soyut kalıp kişiselleştirilmemesi
- Adli kontrolün neden yeterli olacağına dair somut öneri
- Sabit ikamet, aile ve çalışma durumunu belgeleyen ekler
- El koyma dosyalarında eşyanın suçla bağlantısının kurulamadığının gösterilmesi
El Koyma ve İnfaz Boyutu
Taşınır, taşınmaz ya da hak ve alacaklara el konulan dosyalarda, tedbirin ölçülülüğü ayrı bir başlıktır. Malın üçüncü kişiye ait olduğu iddiası varsa, bu iddianın sahibi tarafından ayrıca ileri sürülmesi gerekir. İnfaz aşamasına geçilmiş dosyalarda ise 5275 sayılı Kanun kapsamındaki işlemlerin denetimi farklı bir mercide yürür; soruşturma dosyasına yazılan dilekçe bu alanda sonuç doğurmaz.
İtiraz Reddedilirse Ne Yapılır?
Ret kararından sonra aynı gerekçelerle yapılan tekrar başvurular çoğunlukla sonuçsuz kalır. Etkili olan, dosyaya yeni bir unsur eklemektir: alınan yeni bir beyan, temin edilen bir belge, tamamlanan bir bilirkişi incelemesi ya da tedbirin dayandığı olgunun ortadan kalktığını gösteren bir gelişme. Tahliye veya tedbirin kaldırılması talepleri, dosyadaki değişikliğe bağlanarak yeniden kurulmalıdır.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunar; her dosyanın delil durumu ve aşaması farklıdır. Süreye tabi bir başvuru yapmadan önce dosyanın incelenmesi ve mercii ile takvimin yazılı olarak saptanması gerekir.